TÜRKİYE’DE ÇELTİK ÜRETİMİ VE İTHALATI

GENEL MERKEZ
16.12.2014 (Son Güncelleme: 10.03.2015 16:23:51)

Çeltik ve pirinçte farklı KDV uygulaması, kayıtsızlığa, vergi kaybına neden olmaktadır.KDV oranı çeltikte %1, pirinçte %8 olarak uygulanmaktadır.

Bileşiminde az miktarda protein bulundurmasına karşın beslenme için gerekli amino asitlerce zengin olması nedeniyle çeltik, insan beslenmesinde buğdaydan sonra en çok kullanılan tahıl ürünüdür. Aynı zamanda dünyadaki insanların yarıdan fazlasının da ana besin kaynağıdır.

Su içerisinde çimlenebilen tek tahıl cinsi olan ve suda erimiş oksijeni kullanarak gelişen çeltik, tuzlu ve alkali arazilerde yetişebilmesi, bu arazilerin ıslahında etkili olması ve bu topraklardan ekonomik verim alınması açısından, Türkiye dahil birçok ülkenin tarımında önemli bir yere sahiptir.

Günümüzde çeltik üretiminde yalnız kendine yeterlilik potansiyeli olan bir ülke olan Türkiye, sürekli artan üretim miktarıyla gelecek yıllarda pirinçte kendi kendine yeter bir ülke olma yolunda ilerlemektedir. Türkiye`de pirinç üretimindeki artışın en önemli nedeni, özellikle son 10 yılda önemli oranda artan verimliliktir.

TÜİK verileri incelendiğinde, 2000 - 2013 yılları arasında çeltikteki verim artışının yüzde 35`ler dolayında olduğu görülmektedir. 2000 yılında dekara 603 kg olan çeltik verimliliği, 2013 yılında dekara 814 kg`a kadar ulaşmıştır. Verimlilikteki artışta 2000 yıllında geliştirilen "Osmancık-97" çeşidinin devreye sokulmasının önemli bir etkisi vardır.

Türkiye`nin 1980`lerde pirinç üretimi 100 bin ton, kişi başına tüketimi ise 3,2 kg dolaylarında iken; 2012 yılında üretim 528 bin tona, kişi başına tüketim ise 8-9 kg`a (yıllık toplam pirinç tüketimi yaklaşık 600 bin ton) çıkmıştır.

TÜİK verilerine göre; 2013 yılında 111 bin hekarlık alanda çeltik ekimi yapan Türkiye, 900 bin ton (pirinç karşılığı 540 bin ton) çeltik üretimi gerçekleşmiştir.

TÜRKİYE ÇELTİK EKİLİŞ ÜRETİM TÜKETİM VERİM

YILLAR

Ekiliş

(ha)

Üretim (ton)

Pirinç Karşılığı (ton)*

Tüketim (ton)

Verim (kg/da)

2003

65.000

372.000

223.000

300.000

572

2004

70.000

490.000

294.000

565.000

681

2005

85.000

600.000

360.000

535.000

706

2006

99.100

696.000

418.000

555.000

702

2007

93.900

648.000

390.000

613.000

690

2008

99.500

753.325

452.000

557.000

757

2009

96.754

750.000

450.000

703.000

775

2010

99.000

860.000

516.000

527.000

869

2011

99.400

900.000

540.000

697.000

906

2012

119.725

880.000

528.000

570.000

735

2013

110.592

900.000

540.000

600.000

814

(*) Çeltiğin pirince işlenmesinde elde edilen sağlam pirinç oranı %60 olarak dikkate alınmıştır.

 

*) Çeltiğin pirince işlenmesinde elde edilen sağlam pirinç oranı %60 olarak dikkate alınmıştır.
Türkiye çeltik üretimin %70`i Marmara, %26`sı Karadeniz %2`si Güneydoğu Anadolu, %2`si ise İç Anadolu Bölgelerinde yapılmaktadır.

BÖLGELERE GÖRE ÇELTİK ÜRETİMİ (2013)

BÖLGELER

Ekim Alanı

Üretim

Hektar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

Marmara

75.870

68,6

627.678

69,7

Karadeniz

27.644

25,0

232.158

25,8

İç Anadolu

2.985

2,7

20.179

2,2

Güneydoğu

3.489

3,2

17.038

1,9

Akdeniz

465

0,4

2.408

0,3

Doğu Anadolu

139

0,1

539

0,1

TOPLAM

110.592

100,0

900.000

100,0

undefined

 

Çeltik üretiminde il düzeyinde de yoğunlaşma vardır. Toplam 5 ilin üretimleri toplam üretimin %82`sini oluşturmaktadır. Edirne toplam üretimin %40`ına sahipken Samsun %14, Balıkesir %11, Çanakkale %10, Çorum %7`lik bir üretime sahiptir.

İLLERE GÖRE ÇELTİK ÜRETİMİ (2013)

BÖLGE

İL

EKİLİŞ (da)

ÜRETİM (ton)

Marmara (%70)

Edirne

430.301

361.918

Balıkesir

129.714

99.467

Çanakkale

113.477

90.295

Diğer

85.205

75.998

TOPLAM

758.697

627.678

Karadeniz (%26)

Samsun

144.128

122.710

Çorum

77.263

65.523

Diğer

55.053

43.925

TOPLAM

276.444

232.158

İç Anadolu (%2)

Çankırı

24.700

14.760

Diğer

5.155

5.419

TOPLAM

29.855

20.179

Diğer Bölgeler (%2)

40.928

19.985

 

İLLERE GÖRE ÇELTİK ÜRETİMİ (2013)

İLLER

EKİM ALANI

ÜRETİM

VERİM

(kg/da)

Hektar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

Edirne

43.040

38,9

361.918

40,2

841

Samsun

14.413

13,0

122.710

13,6

851

Balıkesir

12.971

11,7

99.467

11,1

767

Çanakkale

11.348

10,3

90.295

10,0

796

Çorum

7.726

7,0

65.523

7,3

848

Sinop

3.960

3,6

34.434

3,8

870

Tekirdağ

3.100

2,8

28.899

3,2

932

Kırklareli

2.611

2,4

25.769

2,9

987

Bursa

2.500

2,3

18.993

2,1

760

Çankırı

2.470

2,2

14.860

1,7

602

10 İl Toplamı

104.139

94,2

862.868

95,9

829

GENEL TOPLAM

110.592

100,0

900.000

100,0

814


 
Türkiye son yıllarda çeltik verimi ve üretiminde önemli artışlar sağlamış olsa da henüz kendi iç tüketimini karşılayamamaktadır. 2012/13 dönemi pirinç yeterlilik oranı %86,9 olarak gerçekleşmiştir. Bu nedenle ihtiyaç duyulan pirincin bir kısmı ithal edilmektedir.

2002–2013 yılları arasında Türkiye çeltik ithalat-ihracat miktar ve değerlerine ilişkin veriler aşağıdaki tabloda görülmektedir. 2010 yılında çeltik ithalatı 409.199 ton ile son dönemin en yüksek seviyesindedir.
Çeltik ithalatının büyük çoğunluğu ABD, Rusya Federasyonu, Bulgaristan ve Yunanistan`dan yapılmaktadır. Pirinç ithalatının büyük çoğunluğu ise İtalya, ABD, Hindistan, Mısır, Vietnam ve Tayland`dan yapılmaktadır.

TÜRKİYE`NİN ÇELTİK İTHALAT VE İHRACAT MİKTARLARI

YILLAR

İTHALAT

İHRACAT

Miktar (Ton)

Değer (Bin $)

Miktar (Ton)

Değer (Bin $)

2002

292.024

48.803

187

173

2003

247.724

55.538

398

375

2004

35.432

15.254

298

334

2005

102.197

26.231

298

351

2006

105.005

28.786

238

292

2007

6.016

2.101

157

258

2008

45.307

19.823

235

269

2009

63.203

26.188

199

316

2010

409.199

172.977

307

371

2011

277.083

112.349

834

564

2012

227.539

88.819

363

349

2013

164.537

70.535

108

166


TÜRKİYE`NİN PİRİNÇ İTHALAT VE İHRACAT MİKTARLARI

YILLAR

İTHALAT

İHRACAT

Miktar (Ton)

Değer (Bin $)

Miktar (Ton)

Değer (Bin $)

2002

131.431

37.031

307

222

2003

213.528

65.453

337

287

2004

103.887

39.496

475

760

2005

158.423

60.149

421

539

2006

113.175

43.267

465

590

2007

184.911

108.576

729

1.010

2008

179.603

144.310

4.058

4.986

2009

158.335

105.770

18.662

19.529

2010

125.643

91.340

50.825

46.549

2011

41.011

28.591

85.126

74.786

2012

25.111

17.688

86.335

68.960

2013

118.563

79.625

6.597

6.281

 SONUÇ VE ÖNERİLER

• Ülkemizde gerek üretim maliyetlerinin yüksek oluşu gerekse rekabet içerisinde olduğumuz ülkelerin verimlerindeki yükseklik, üreticinin ve çeltik üretiminin korunmasını zorunlu kılmaktadır.
• Rekabeti oluşturan koşullar sağlanıncaya kadar, çeltik üreticisi düşük fiyatlı ürünlere karşı korunmalıdır.
• TMO üretici fiyatlarının gerilediği durumlarda piyasaya zamanında müdahale etmeli, üreticiyi mağdur etmeyecek fiyatı açıklamalıdır.
• Hasat döneminde kesinlikle ithalat yapılmamalıdır.
• Çeltik üretiminin artırılması için yeni sulanan alanlar açılmalı; ayrıca sulama ücretleri azaltılmalıdır.
• Verilen destekler üretim maliyetleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
• Sertifikalı tohumluk kullanımının yaygınlaştırılması için prim ödemelerinde sertifikalı tohumluk kullananlara yapılan destek artırılmalıdır.
• Üretimde kullanılan gübre, mazot, tarımsal sulamada kullanılan elektrik gibi girdilerde KDV`ler kaldırılarak birim fiyatlarının düşürülmesi sağlanmalıdır.
• Ürün bazında örgütlenme artırılarak, üreticilere daha güçlü ürün pazarlama ortamı sağlanmalıdır.

 

KAYNAKLAR
Miller Magazine (2014) Dünya Pirinç Pazarı ve Türkiye, tr.millermagazine.com/?p=1122
TMO (2014) 2013 Yılı Hububat Sektör Raporu
TÜİK (2014) Bitkisel Üretim İstatistikleri Veritabanı
TÜİK (2014) Dış Ticaret İstatistikleri Veritabanı
TZOB (2011) Zirai ve İktisadi Rapor 2007-2010, Yayın No: 280, Ankara.  

Okunma Sayısı: 37829
Fotoğraf Galerisi