TÜRKİYE’DE TURUNÇGİL ÜRETİMİ, DIŞ TİCARETİ VE SORUNLARI

GENEL MERKEZ
19.12.2014 (Son Güncelleme: 01.04.2015 16:45:51)

Narenciye Üreticisi Mutsuz.. Su, mazot, elektrik, gübre gibi girdilerin maliyetleri çok yüksek, tarım sektörüne verilen destekler ise yetersiz kalmaktadır.

 

Kökeni Güneydoğu Asya olan turunçgillerin, çağdaş anlamda üretimi 19. yüzyılda ABD`de başlamış ve hızla yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece güney enlemi arasında yapılmaktadır. Turunçgiller dünyada en çok yetiştirilen ve tüketilen meyve grubudur. Turunçgiller (narenciye); portakal, limon, mandarin ve greyfurt (altıntop) gibi "Citrus" cinsine ilişkin türleri içermektedir. Bu bitkilerin meyvelerinden gıda olarak yararlanıldığı gibi kabuklarından, yapraklarından ya da çiçeklerinden parfümeride koku vermekte kullanılan uçucu yağlar da elde edilmektedir. 

Dünyada yıllara göre turunçgil üretimi Tablo 1`de verilmiştir. Tablodan da görüleceği gibi 2000-2012 yılları arasında dikim alanları %18, üretim ise %24 oranında artmıştır.  

Tablo 1- Dünyada Yıllara Göre Turunçgil Üretimi 

 

Yıllar

Alan (Bin ha)

Üretim (Bin ton)

2000

7.440

105.714

2001

7.492

105.379

2002

7.696

107.869

2003

7.757

106.802

2004

7.965

113.732

2005

7.907

111.910

2006

8.240

118.090

2007

8.590

116.081

2008

8.602

125.908

2009

8.826

126.577

2010

8.929

127.337

2011

8.702

131.412

2012

8.786

131.283

Kaynak: FAO

 

 

FAO verilerine göre 2012 yılı itibariyle dünyada yaklaşık 9 milyon hektar alanda, 131 milyon ton turunçgil üretilmekte olup, toplam üretimin %52`si portakal, %21`i mandarin, %12`si limon ve %6`sı greyfurttur (Tablo 2).  

Tablo 2- Dünyada Türlere Göre Turunçgil Üretimi 

Türler

Alan (ha)

Üretim (ton)

Payı (%)

Portakal

3.816.692

68.223.759

52,0

Mandarin

2.345.020

27.060.756

20,6

Limon

980.949

15.118.462

11,5

Greyfurt

289.126

8.040.038

6,1

Diğer

1.353.762

12.840.318

9,8

Toplam

8.785.549

131.283.333

100,0

Kaynak: FAO

Dünya turunçgil üretiminde Çin, Brezilya ve ABD ilk üç sırada olup, Türkiye 104 bin hektar alanda 3,6 milyon ton üretimiyle 9. sırada yer almaktadır. 

Tablo 3- Dünyada Ülkelere Göre Turunçgil Üretimi 

Sıra

Ülkeler

Alan (ha)

Üretim (ton)

Payı (%)

1

Çin

2.420.000

31.700.000

24,1

2

Brezilya

833.073

20.258.507

15,4

3

ABD

325.489

10.619.510

8,1

4

Hindistan

766.600

8.000.000

6,1

5

Meksika

553.260

6.750.161

5,1

6

İspanya

318.700

5.501.500

4,2

7

Mısır

175.139

3.980.151

3,0

8

Nijerya

800.000

3.900.000

3,0

9

Türkiye

104.239

3.556.407

2,7

10

İtalya

146.294

2.904.946

2,2

2012

Dünya Toplamı

8.785.549

131.283.333

100,0

Kaynak: FAO

 

TÜRKİYE`DE TURUNÇGİL YETİŞTİRİCİLİĞİ 

Ülkemizde turunçgil yetiştiriciliği Cumhuriyetten sonra hızla gelişmiştir. Türkiye turunçgil yetiştiriciliği için ekolojik koşullar açısından oldukça uygundur. Yetiştirilen çeşitlerin büyük bir kısmı İtalya üzerinden gelmiştir. Türkiye dünya turunçgil üretim alanının en kuzey sınırındadır. Bu nedenle, turunçgil yetişen tüm bölgelerde zaman zaman dondurucu düşük sıcaklık zararları görülmektedir. Bu nedenle bahçeler don tutmayan ya da çok az don tutan yörelerde kurulmalı;  bahçelerin soğuk hava ve rüzgârlara açık yönlerde olmamasına dikkat edilmelidir. 

Türkiye`de yıllara göre turunçgil üretimi Tablo 4`de verilmiştir. Tablodan da görüldüğü gibi son 25 yıllık dönemde ülkemizde turunçgil üretimi 1,5 milyon tondan 3,8 milyon tona yükselmiştir (Toplam %150 oranında artmıştır).  

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton) 

Yıllar

Toplam

Portakal

Mandalina

Limon

Greyfurt

Turunç

1990

1.474

735

345

357

33

4

1995

1.782

842

453

418

65

4

2000

2.222

1.070

560

460

130

2

2005

2.913

1.445

715

600

150

3

2006

3.220

1.536

791

710

180

3

2007

2.989

1.427

744

652

163

3

2008

3.027

1.427

756

672

168

3

2009

3.514

1.690

846

784

191

3

2010

3.572

1.711

859

787

214

2

2011

3.614

1.730

872

790

219

2

2012

3.475

1.661

875

710

227

2

2013

3.681

1.781

942

726

229

3

2014*

3.787

1.774

1.056

725

229

2

Kaynak: TÜİK

 

Türkiye`de 2013 yılı itibariyle en fazla portakal üretilmekte (%48,4), onu mandarin (%25,6), limon (%19,7) ve greyfurt (%6,2) izlemektedir (Tablo 5) 

Tablo 5- Türkiye`de Türlere Turunçgil Üretimi (2013) 

İller

Alan

Üretim

Hektar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

Portakal

54.759

43,0

1.781.258

48,4

Mandarin

38.692

30,4

942.226

25,6

Limon

27.425

21,5

726.283

19,7

Altıntop

6.420

5,0

228.799

6,2

Diğer

47

0,0

2.592

0,1

Toplam

127.343

100,0

3.681.158

100,0

Kaynak: TÜİK

 

Türkiye`de turunçgil üretiminin %95`inin sağlandığı Ege ve Akdeniz kıyıları üç ana bölüme ayrılabilir. Bu bölümlerin her biri farklı bir turunçgil çeşidinin yetiştiriciliği bakımından uzmanlaşmıştır.  

Toplam turunçgilin yaklaşık %72`si Çukurova Bölgesinde üretilmektedir. Greyfurtun %96`sı, limonun %86`sı, portakalın %62`si, mandarinin ise %75`i bu bölgeden sağlanmaktadır.  

Aşağıdaki tablolardan da görüleceği gibi 2013 yılı itibariyle Antalya portakal üretiminde ilk sırada iken (Tablo 7); Hatay mandarin üretiminde (Tablo 8), Mersin limon üretiminde (Tablo 9), Adana ise greyfurt üretiminde ilk sırada yer almaktadır (Tablo 10). 

İkinci büyük turunçgil üretim bölgesi Antalya`dır. Toplam turunçgil üretiminin %17`si bu yöreden sağlanmaktadır. Antalya yöresinde en çok üretilen turunçgil çeşidi portakaldır. 2013 yılı verilerine göre Türkiye`de yetiştirilen portakalın %28`i Antalya yöresinde üretilmektedir. 

Turunçgil üretimi yapılan üçüncü yöre İzmir olup; toplam turunçgil üretiminin %4`ü bu yöreden sağlanmaktadır. İzmir yöresinde en çok üretilen turunçgil çeşidi mandarindir. 2013 yılı verilerine göre Türkiye`de yetiştirilen mandarinin %16`sı bu yöreden karşılanmaktadır. 

Tablo 6- Türkiye`de İllere Göre Turunçgil Üretimi (2013)  

 

İller

Alan

Üretim

 

Dekar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

 

Adana

390.011

30,6

955.903

26,0

 

Mersin

275.467

21,6

835.514

22,7

 

Hatay

205.835

16,2

643.533

17,5

 

Antalya

159.729

12,5

619.317

16,8

 

Muğla

105.682

8,3

310.900

8,4

 

Toplam

1.273.426

 

3.681.158

 

Kaynak: TÜİK

  

 

             

 Tablo 7- Türkiye`de İllere Göre Portakal Üretimi (2013) 

 

İller

Alan

Üretim

 

Dekar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

 

Antalya

130.762

23,9

506.588

28,4

 

Adana

132.987

24,3

370.616

20,8

 

Hatay

75.275

13,7

302.473

17,0

 

Mersin

93.622

17,1

272.392

15,3

 

Muğla

69.003

12,6

233.227

13,1

 

Toplam

547.587

 

1.781.258

 

Kaynak: TÜİK

 

             

 Tablo 8- Türkiye`de İllere Göre Mandarin Üretimi (2013) 

 

İller

Alan

Üretim

 

Dekar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

 

Hatay

107.380

27,8

277.468

29,4

 

Adana

134.640

34,8

270.842

28,7

 

İzmir

45.951

11,9

148.713

15,8

 

Mersin

38.998

10,1

132.301

14,0

 

Antalya

8.697

2,2

34.347

3,6

 

Toplam

386.920

86,8

942.226

91,7

Kaynak: TÜİK

 

             

 Tablo 9- Türkiye`de İllere Göre Limon Üretimi (2013) 

 

İller

Alan

Üretim

 

Dekar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

 

Mersin

135.634

49,5

407.401

56,1

 

Adana

74.281

27,1

142.591

19,6

 

Antalya

18.109

6,6

72.668

10,0

 

Muğla

26.895

9,8

61.779

8,5

 

Hatay

18.063

6,6

38.241

5,3

 

Toplam

274.252

 

726.283

 

Kaynak: TÜİK

 

             

 Tablo 10- Türkiye`de İllere Göre Greyfurt Üretimi (2013) 

 

İller

Alan

Üretim

 

Dekar

Payı (%)

Ton

Payı (%)

 

Adana

48.001

74,8

170.414

74,5

 

Hatay

4.751

7,4

25.126

11,0

 

Mersin

7.213

11,2

23.320

10,2

 

Antalya

2.161

3,4

5.714

2,5

 

Muğla

1.399

2,2

3.621

1,6

 

Toplam

64.195

 

228.799

 

Kaynak: TÜİK

 

             

 DÜNYADA TURUNÇGİL İHRACATI  

Dünya turunçgil ihracatı 2012 yılında bir önceki yıla göre %1,2 oranında azalarak 11,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. İlk 5 sırada yer alan ülkeler toplam dünya ihracatının %60`ından fazlasını gerçekleştirmektedir. 

Küresel turunçgil ihracatında ilk sırada İspanya yer almakta ve 3,5 milyar dolarlık ihracat hacmiyle toplam turunçgil ihracatından yaklaşık %30 pay almaktadır. Bu ülkeyi %8,8`lik pay ve 1 milyar dolarla ABD, %8,2`lik pay ve 971 milyon dolarla Çin ve %7,6`lık pay ve 896 milyon dolarla Güney Afrika izlemektedir. FAO verilerine göre Türkiye 2012 yılında 898 milyon dolarlık turunçgil ihracatıyla dünyada beşinci sırada yer almıştır. 

Tablo 11- Dünya Turunçgil İhracatı (Bin $) 

Sıra

Ülkeler

2010

2011

2012

1

İspanya

3.386.693

3.461.032

3.494.619

2

ABD

954.114

1.059.397

1.039.474

3

Çin

615.797

726.457

971.902

4

Güney Afrika

896.913

944.199

901.874

5

Türkiye

862.251

1.065.186

898.312

6

Hollanda

630.859

604.169

670.002

7

Mısır

518.410

568.303

489.906

8

Fas

381.453

491.609

358.725

9

Arjantin

367.399

328.485

313.778

10

Meksika

258.806

290.302

289.717

Dünya Toplamı

11.296.649

11.955.562

11.815.345

Kaynak: International Trade Center

 

DÜNYADA TURUNÇGİL İTHALATI  

Dünya turunçgil ithalatı 2012 yılında bir önceki yıla oranla %1,2 oranında azalarak ve 11,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. İlk 5 sırada yer alan ülkeler toplam dünya ithalatının %40`ından fazlasını gerçekleştirmektedir. 

Tablo 12- Dünya Turunçgil İthalatı (Bin $) 

Sıra

Ülkeler

2010

2011

2012

1

Rusya

1.280.251

1.571.169

1.512.139

2

Fransa

1.094.411

998.455

1.058.628

3

Almanya

1.057.855

1.092.468

998.607

4

Hollanda

945.017

886.698

928.329

5

İngiltere

659.840

692.019

678.506

6

ABD

610.989

628.061

598.861

7

Kanada

444.584

452.838

467.041

8

Japonya

415.451

426.173

445.322

9

İtalya

316.695

338.180

372.091

10

Ukrayna

269.486

267.869

366.344

Dünya Toplamı

11.296.649

11.955.562

11.815.345

Kaynak: International Trade Center

 

2012 yılı itibarıyla küresel turunçgil ithalatında ilk sırada Rusya Federasyonu yer almakta, ülkemiz turunçgil ihracatında da ilk sırada yer almakta olan bu ülkeye 1,5 milyar dolarlık ihracat hacmiyle toplam ithalattan %12,8 pay almaktadır. Bu ülkeyi %9`luk pay ve 1,1 milyar dolarla Fransa, %8,5`lik pay ve 1 milyar dolarla Almanya, %7,9`luk pay ve 928 milyon dolarla Hollanda izlemektedir. Bir diğer önemli ithalatçı olan İngiltere`nin ithalatı ise 679 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Hollanda ve ABD`nin gerek küresel ihracatta gerekse de küresel ithalatta üst sıralarda oldukları dikkat çekmektedir. 

Dünya turunçgil pazarında büyük rekabet yaşanmaktadır. Türkiye 15 yıl öncesine kadar turunçgil ihracatının yarısını Batı Avrupa ülkelerine yapmaktaydı, İspanya gibi ülkelerin yeni turunçgil çeşitleriyle pazara arz sezonunu uzatması; daha kaliteli, iri ve çekirdeksiz çeşitlerle pazarlara girmesiyle ülkemiz zaman içerisinde Batı Avrupa pazarından çekilmek zorunda kalmıştır. Ülkemiz şu anda turunçgil ihracatının yaklaşık %6`sını Batı Avrupa`ya, %94`ünü ise Doğu Avrupa ülkelerine (özelikle Rusya, Ukrayna, Romanya, Polonya ve Bulgaristan) ve Ortadoğu ülkelerine (Irak, Suudi Arabistan ve İran) yapmaktadır (Doğan, 2014). 

TÜRKİYE`NİN TURUNÇGİL İHRACATI 

Türkiye`nin yıllara göre turunçgil ihracatı Tablo 13`de verilmiştir. 2000-2013 yıllarını kapsayan dönemde ihracat miktar bazında 1,7 kat; değer olarak 5,4 kat artmıştır. 2000 yılında üretimin %22`si ihraç edilirken 2013 yılında bu oran %37`ye yükselmiştir.  

Tablo 13- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil İhracatı 

Yıllar

Üretim

(Ton)

İhracat Miktar

(Ton)

İhracat/ Üretim (%)

İhracat Değer

(Bin Dolar)

2000

2.222.200

491.596

22,1

173.064

2001

2.478.000

630.067

25,4

212.367

2002

2.493.000

811.950

32,6

257.940

2003

2.487.650

637.493

25,6

259.426

2004

2.707.500

683.545

25,2

298.326

2005

2.913.000

894.502

30,7

404.844

2006

3.220.435

1.023.520

31,8

458.905

2007

2.988.664

846.856

28,3

514.583

2008

3.026.936

815.154

26,9

576.482

2009

3.513.772

1.180.302

33,6

788.610

2010

3.572.376

1.241.365

34,7

859.984

2011

3.613.766

1.482.299

41,0

1.065.177

2012

3.475.024

1.266.029

36,4

897.411

2013

3.681.158

1.358.395

36,9

931.213

Kaynak: TÜİK

 

Türkiye`nin turunçgil ihracatı 2013 yılında 2012 yılına göre %4 oranında artış göstererek 897 milyon dolardan 932 milyon dolara yükselmiş ve sektör yaş meyve sebze ihracatı içerisindeki lider konumunu sürdürmüştür. Turunçgil ürünlerinde mandarin 357 milyon dolarla birinci sırada yer almakta, bu ürünü sırasıyla limon (300 milyon dolar), portakal (184 milyon dolar) ve greyfurt (92 milyon dolar) izlemektedir (Tablo 14). Turunçgil ürünlerinden mandarin ve limon ihracatında 2013 yılında artış kaydedilmişken, portakal ve greyfurt ihracatında düşüş yaşanmıştır. 

Tablo 14- Türkiye`nin Ürün Bazında Turunçgil İhracatı 

Ürün Adı

2012

2013

Ton

Bin $

Ton

Bin $

Mandarin

405.853

292.674

532.062

356.533

Limon

367.302

266.533

410.328

299.764

Portakal

326.663

229.925

281.474

184.353

Greyfurt

65.708

107.938

137.231

92.210

Genel Toplam

1.265.525

897.069

1.361.094

932.860

Kaynak: TÜİK

 

2013 yılında Bağımsız Devletler Topluluğu ve Ortadoğu ülkelerine yönelik ihracat toplam turunçgil ihracatımız içerisinde önemli pay almayı sürdürmüştür. Nitekim 2013 yılı itibarıyla %4`lük bir artış kaydederek 933 milyon dolara ulaşan turunçgil ihracatımız içerisinde Rusya Federasyonu 297 milyon dolar ile ilk sırada yer almakta ve sektörün vazgeçilmez pazarı olma niteliğini sürdürmektedir. 

Öte yandan Irak`a olan turunçgil ihracatımız aynı dönemde %22,3 oranında azalmış ve 236 milyon dolardan 183 milyon dolara gerilemiştir. Ukrayna pazarı da narenciye ihracatındaki önemini 2013 yılında korumuştur. Bu dönemde Ukrayna`ya yönelik turunçgil ihracatı %57 oranında yükselerek 157 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. 

SORUNLAR VE ÖNERİLER 

Yapılan bir araştırmada; üreticiler pazarlamada karşılaşılan en önemli sorunları alıcı sayısının azlığı, alıcılara güven duyulmaması, paketleme ve işleme tesislerinin sayılarının azlığı ve nitelik olarak yetersiz olmaları, dereceleme-standardizasyon olanaklarının yetersizliği, depolama olanaklarının yetersizliği ve üreticilerin piyasa hakkında yeterince bilgi sahibi olmamaları şeklinde sıralamışlardır (Seçer, 2012). Bu sorunların aşılabilmesi için; 

  • Üretimden pazarlamaya kadar olan tüm aşamalarda örgütlenme, eğitim ve yayım faaliyetlerine ağırlık verilmelidir.

  • Üreticilerin pazarlama sorunlarının çözümü için üretici birlikleri finansman yönünden güçlendirilmelidir.  

  • Dış pazarda rekabet gücünün artırılması ve üreticilerin rekabet edebilmesi için maliyetler düşürülmelidir (Gübre, mazot gibi üretim girdilerinin yanı sıra ilaçlama, depolama, ambalajlama, nakliye gibi öğelerin de desteklenerek girdilerdeki KDV oranları indirilmesi),

  • Günümüzde Türkiye önemli turunçgil ithalatçısı konumunda olan pek çok ülke pazarına ulaşamamıştır. Turunçgil üretiminin ancak %37`si ihraç edilebilmektedir. Bu nedenle kapsamlı dış pazar araştırmaları yapılarak bu araştırmaların sonuçları tüm sektör paydaşlarına ulaştırılmalıdır.

  • Dış pazar bilgileri (üretim, arz, talep, fiyat vb) günlük, haftalık ve aylık olarak derlenerek sektörün paydaşları tarafından kolay şekilde kullanımına olanak sağlayacak bir veritabanı oluşturulmalıdır.

  • Turunçgillerde yaygın olan Akdeniz meyve sineği ve unlu bitlerle etkin bir şekilde mücadele edilmeli ve kalıntı sorununun önüne geçilmesi için üreticilerin eğitimine ağırlık verilmelidir.

  • Turunçgillerde hasat süresi çok kısadır. Erken-orta ve geçci çeşitlerle üretim ve arz tüm sezona yayılmalıdır. Böylelikle Eylül-Mayıs ayları arasında üretim yapmak olanaklı hale gelebilir.

  • Ürün ve kalite kaybı olmaksızın daha uzun sürede ürün arzı sağlanmalıdır (üreticinin kayba uğramaması için depolamaya özel önem verilmesi, soğuk hava depoları sayısının artırılması).

    KAYNAKLAR

    Boztemur, M., 2011. Narenciye Uluslararası Pazar Analizi, MTSO-Avrupa İşletmeler Ağı.

    Doğan, D., 2014. Turunçgil Zeytin İncir ve Diğer Subtropik Meyveler,  Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

    Ekonomi Bakanlığı, 2014.  Yaş Meyve ve Sebze Sektörü

    Seçer, A., 2012. Narenciye Sektör Raporu Projesi, Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı.

    TEPGE, 2010. Turunçgiller, Durum ve Tahmin, 2010/2011

    TÜİK, 2014. Bitkisel Üretim İstatistikleri Veritabanı

    TÜİK, 2014. Dış Ticaret İstatistikleri Veritabanı

    Ulusal Turunçgil Konseyi, 2014. Olağan Genel Kurul Toplantısı, 6 Mayıs 2014, Mersin.

     

Okunma Sayısı: 36854
Fotoğraf Galerisi