TÜRKİYE’DE DOMATES VE DOMATES SALÇASI ÜRETİMİ VE DIŞ TİCARETİ

GENEL MERKEZ
25.12.2014 (Son Güncelleme: 06.02.2015 13:47:30)

Domates üretimi,sözleşmeli tarım uygulamalarıyla hem sanayici hem de üretici kazançlı çıkacaktır.. 

Dünya salça üretiminin önemli bir kısmı ABD ve Çin başta olmak üzere İspanya, İtalya, Türkiye, Şili, Portekiz, Yunanistan ve Brezilya`da yapılmaktadır. ABD 1990 öncesine kadar önemli bir ithalatçı ülke iken üretimini artırarak ülke ihtiyacını kendi imkânlarıyla karşılamaya başlamış ve üretimin artmasıyla birlikte salça ihracatı da başlamıştır. Çin ise ucuz işgücü ve maliyet avantajlarıyla dünya piyasalarına büyük miktarlarda ürün sürmekte ve dünya domates salçası stoklarını artırmaktadır.

 DÜNYADA DOMATES EKİM ALANLARI VE ÜRETİMİ (2012) 

Ülkeler

Ekim Alanı (hektar)

Üretim

(Bin ton)

Payı (%)

Çin

1.000.000

50.000

30,9

Hindistan

870.000

17.500

10,8

ABD

150.140

13.207

8,2

Türkiye

300.000

11.350

7,0

Mısır

216.395

8.625

5,3

İran

160.000

6.000

3,7

İtalya

91.850

5.132

3,2

İspanya

48.800

4.007

2,5

Brezilya

63.859

3.874

2,4

Meksika

96.651

3.434

2,1

TOPLAM

 

123.120

 

2011 yılı FAO verilerine göre dünya salça ihracatında miktar olarak 1.126 bin ton ile Çin ilk sırada yer almakta, Çin`i İtalya 700 bin ton, ABD 354 bin ton ve 225 bin ton ile İspanya takip etmektedir. Salça ihracatında değer olarak Çin 950,6 milyon $ ve İtalya 806,4 milyon dolar ile en fazla payı olan ülkelerdir.

DÜNYA DOMATES SALÇASI İHRACATI (2011) 

Ülkeler

Miktar

(Ton)

Payı

(%)

Değer

(Bin Dolar)

Çin

1.126.397

35,7

950.666

İtalya

700.377

22,2

806.387

ABD

354.439

11,2

279.532

İspanya

225.158

7,1

249.252

Portekiz

195.109

6,2

207.479

İran

96.333

3,1

140.905

Şili

91.733

2,9

91.947

Türkiye

72.616

2,3

102.806

Yunanistan

58.570

1,9

65.774

Tunus

29.853

0,9

40.611

Türkiye`de domates üretiminde Ege, Marmara ve Akdeniz Bölgesi 2006-2010 yıllarında üretimin ortalama %78`ini üretmiştir. Bölgeler arası sıralamada Akdeniz ilk sırada yer almakta, bunu sırasıyla Ege ve Marmara Bölgesi izlemektedir. 2013 yılı itibariyle Akdeniz Bölgesi üretiminin %98`i sofralık üretim, Doğu Marmara Bölgesi üretiminin ise %44ü sofralık üretimdir.

TÜRKİYE‘DE BÖLGELERE GÖRE DOMATES ÜRETİMİ (2013)

BÖLGELER

SOFRALIK

SALÇALIK

Ton

Payı (%)

Ton

Payı (%)

Akdeniz

3.618.403

45,6

77.048

2,0

Ege

1.278.414

16,1

1.504.983

38,8

Batı Karadeniz

970.796

12,2

63.047

1,6

Doğu Marmara

497.622

6,3

1.126.866

29,1

Batı Marmara

414.328

5,2

610.049

15,7

Güneydoğu Anadolu

348.988

4,4

340.291

8,8

Batı Anadolu

328.305

4,1

116.012

3,0

Orta Anadolu

175.770

2,2

33.712

0,9

Ortadoğu Anadolu

145.861

1,8

5.312

0,1

Kuzeydoğu Anadolu

129.531

1,6

-

 

İstanbul

20.956

0,3

171

0,0

Doğu Karadeniz

12.806

0,2

729

0,0

TOPLAM

7.941.780

100,0

3.877.680

100,0

  

Bölgelere Göre Salçalık Domates Üretimi (2013)

Marmara ve Ege Bölgesi sanayiye yönelik sözleşmeli yetiştiriciliğin yaygın olduğu bölgelerdir. Sanayi domatesinde firmaların %80`i çiftçi ile sözleşmeli üretim yapmaktadır. Akdeniz Bölgesi ise özellikle sera üretimi ve taze tüketime yönelik üretimde yoğunlaşmıştır. 

Domates üretimi açıkta ve örtü altında olmak üzere iki farklı üretim yapısına sahiptir. Açıkta üretim, sözleşmeli ve sözleşmesiz olmak üzere farklılık göstermektedir. Sözleşmesiz yapılan üretim çoğunlukla sofralık olarak tüketilmekte olup sözleşmeli üretim Ege ve Marmara Bölgelerinde özellikle imalat sanayine hammadde temini için önemli olmaktadır. Türkiye`de her yıl sanayide işlenen domatesin %80-90`ı salça sanayinde kullanılmaktadır. Günümüzde yaklaşık 100 işletme ve tesiste konserve sanayinin diğer ürünlerinin yanı sıra ağırlıklı olarak domates salçası üretilmektedir.

TÜRKİYE`DE YILLARA GÖRE DOMATES ÜRETİMİ (Ton) 

Yıllar

Salçalık

Sofralık

Toplam

2005

7.067.000

2.983.000

10.050.000

2006

6.912.745

2.942.132

9.854.877

2007

6.963.159

2.973.393

9.936.552

2008

7.419.814

3.565.541

10.985.355

2009

7.205.961

3.539.611

10.745.572

2010

7.173.188

2.878.812

10.052.000

2011

7.573.431

3.430.002

11.003.433

2012

7.697.961

3.652.039

11.350.000

2013

7.941.780

3.878.220

11.820.000

 TÜRKİYE`DE İLLERE GÖRE SOFRALIK DOMATES EKİM ALANLARI VE ÜRETİMİ 

İller

Ekim Alanı (Ha)

Üretim (Ton)

Payı (%)

Antalya

201.255

2.332.073

29,4

Mersin

87.038

816.752

10,3

Muğla

60.894

588.105

7,4

Tokat

63.923

440.431

5,5

Çanakkale

56.638

328.712

4,1

Samsun

48.482

307.887

3,9

Bursa

52.693

258.485

3,3

İzmir

41.514

233.056

2,9

Manisa

38.223

196.528

2,5

Şanlıurfa

36.941

193.992

2,4

TOPLAM

687.601

5.696.020

 

 

TÜRKİYE`DE İLLERE GÖRE SALÇALIK DOMATES EKİM ALANLARI VE ÜRETİMİ 

İller

Ekim Alanı (Ha)

Üretim (Ton)

Payı (%)

Bursa

14.559

1.117.384

28,8

İzmir

10.949

698.879

18,0

Manisa

9.499

690.257

17,8

Balıkesir

6.487

391.393

10,1

Şanlıurfa

4.714

282.944

7,3

Çanakkale

3.062

208.959

5,4

Aydın

1.586

93.214

2,4

TOPLAM

50.850

3.483.030

 

 

Ülkemizde salça üretimi konusunda 44 firma faaliyet göstermekte olup,  toplam üretim kapasitesi 600.000 ton dolayındadır. Belli başlı firmalar, Tat, Tukaş, Tamek, Penguen ve Akfa olarak gösterilebilir. Sayılan bu firmalar pazarın yaklaşık % 60-70`ini kontrol etmektedirler. Türkiye domates salçası üretiminin %64`ü Bursa`da gerçekleşmektedir.

 YILLARA GÖRE DOMATES SALÇASI İHRACATI 

Yıllar

Miktar (Ton)

Değer (Bin Dolar)

2000

172.692

92.499

2001

123.353

74.933

2002

124.125

77.233

2003

149.801

100.238

2004

183.254

133.770

2005

155.083

126.679

2006

102.303

92.748

2007

87.002

90.774

2008

105.331

150.578

2009

138.443

181.832

2010

112.807

144.080

2011

72.616

102.806

2012

85.169

122.020

2013

111.471

157.275

 

 

Yıllara Göre Domates salçası İhracatı

 

KAYNAKLAR 

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı (2009) Domates Salçası Üretim Tesisi Sanayi Profili, Ankara. 

TEPGE (2013) Domates ve Domates Salçası, Durum ve Tahmin, 2012/2013 

Turhan Ş. ve H. Vural (2014) Bursa Tarımının Sosyo-Ekonomik Yapısının Analizi, U.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi, 27(1): 27-38 

TÜİK (2014) Bitkisel Üretim İstatistikleri Veritabanı 

TÜİK (2014) Dış Ticaret İstatistikleri Veritabanı 

Okunma Sayısı: 23326
Fotoğraf Galerisi