HAYVANCILIK VE DESTEKLEME PAKETİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

GENEL MERKEZ
12.08.2015 (Son Güncelleme: 17.03.2020 18:58:05)

 

HAYVANCILIK VE DESTEKLEME PAKETİNE İLİŞKİN DEĞERLENDİRMELER

GİRİŞ

2014 Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) rakamlarına göre hayvan varlığımız

    • 14,5 milyon baş büyükbaş 

    • 6 milyon baş Kültür

    • 6 ,1 milyon baş Kültür melezi

    • 2, 4 milyon baş yerli

    • 118 bin baş manda

    • 38,5 milyon baş küçükbaş

    • 29,3 milyon baş koyun

    • 9,2 milyon baş keçi 

2000`li yılların başından itibaren uygulanan hayvancılık desteklerinin amaca uygunluk açısından değerlendirilmesinin yapıldığı 10. Kalkınma Planı 2014-2018 Durum Analizi Bölümünde aşağıdaki saptamalar yer almıştır:

  • Hayvancılık işletmeleri genelde küçük ölçekli olup yem bitkileri üretimi ile çayır ve meraların korunma ve ıslahı yetersizdir.

  • Suni tohumlama sayısı uluslararası ortalamaların altındadır. 

  • Hayvan hareketleri ile hayvan sağlığına yönelik önlemler yeterlilikten uzaktır.

  • Plan döneminde hayvancılık desteklemeleri miktar ve çeşit olarak artırılmış ve bölgesel projeler uygulamaya konulmuş

  • Destekler son yıllarda et ve süt üretiminde artış getirmiştir. Ancak  aynı dönem içerisinde et üretiminde arz açığı doğuran gelişmeler ve tüketim artışı et fiyatlarında dalgalanmalara neden olmuş ve bu kapsamda 2010 yılında başlatılan kasaplık canlı hayvan ve et ithalatı azalarak da olsa devam etmiştir.

10. Kalkınma Planının  Tarımsal Yapıda ve Gıda Güvenliğinde Gelişmeler ve Hedefler Kısmında ise

  • Sığır varlığı içinde saf kültür ırk oranının % 44 den %56 ‘ya çıkarılması

  • Hayvancılıkta etçi tip sığır ve koyun yetiştiriciliğinin geliştirilmesine ağırlık verilecek, bölgesel programların uygulanmasına devam edilmesi.

    Hedeflenmiştir.

 

1. HAYVANCILIK DESTEKLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

2015 yılı tarımsal desteklere ilişkin 8 Nisan 2015 tarih ve 2015/7495 Sayılı BKK` na göre bir değerlendirme yapılacak olursa hayvancılık destekleri 6 başlıkta yer almaktadır.

  • Büyükbaş Hayvancılık

  • Küçükbaş Hayvancılık

  • Kanatlı Yetiştiriciliği

  • Su Ürünleri

  • Arıcılık

  • İpekböcekçiliği

 

Kırsal Kalkınma Destekleme Kurulu 14. Çağrısı ile Kesimhane ve Et İşleme Tesisleri ve Süt Üreten İşletmelere yenileme üzerinden  40 milyon Euro kaynak ayrılmıştır. 

2002-2013 yılları arası bir değerlendirme yapıldığında hem tarıma verilen toplam destek, hem de bunun içindeki hayvancılığın payının giderek arttığı görülmektedir. Son yıllarda toplam tarımsal destekler içinde hayvancılığın payı %30 lara ulaşmıştır. 

Tablo 1. Tarımsal Desteklerde Hayvancılık

 

 

Toplam Tarımsal Destek ( TL)

Toplam Hayvancılık Desteği ( TL)

Hayvancılığın Payı

(%)

2000

2.444.000

12.000

0,5

2001

2.717.000

41.450

1,5

2002

1.868.856

83.200

4,5

2003

2.669.484

106.089

4,0

2004

3.049.376

249.755

8,2

2005

3.681.977

352.224

9,6

2006

4.743.708

678.983

14,3

2007

5.541.995

722.676

13,0

2008

5.850.507

1.330.322

22,7

2009

4.530.942

895.827

19,8

2010

5.881.069

1.192.617

20,3

2011

7.084.725

1.727.529

24,4

2012

7.635.084

2.216.210

29,02

2013

8.748.800

2.721.993

31,11

2014

9.056.130

2,589,105

28,59

  GTHB –HAYGEM ( Kırmız Et Strateji Belgesi- 2015 )

 

Hayvancılık desteklerinin artış hızı (yıllık %32), toplam tarımsal desteklerdeki artış hızından (yıllık %20) yüksektir. Ancak buna rağmen hayvancılık sektöründe istenilen gelişme sağlanamamıştır.  

Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Yasal Mevzuat  

  1.  8 Nisan 2015 tarih ve 2015/7495 Sayılı BKK

  • 6 yıldan beri anaç sığır desteği artırılmamıştır. 2015 yılında da anaç sığırda hayvan başına yılda bir kez 225 lira destek verilecektir.

  • Hayvancılığın temel hammaddesi olan yem bitkilerine yapılan desteklerde  hiçbir artış yapılmamıştır.

  • Çok az sayıda üreticiyi ilgilendiren manda yavrusuna (malak) destek ilk kez bu yıl uygulanacaktır.  

  • Geçen yıl hayvan başına 300 lira olan büyükbaş besi desteği devam etmektedir.

  • Koyun ve keçi başına ödenen 20 liralık destek 2 liralık artışla 22 liraya çıkarılmıştır.

  • Kalkınma bölgelerinde geçen yıl uygulamaya başlanan besi desteği artırılmamıştır.

  • Geçen yıl olduğu gibi en az 300 küçükbaş hayvanı olana yılda bir kez 5 bin lira sürü yöneticisi (çoban) istihdamı desteği verilecektir. 

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP), Doğu Anadolu Projesi (DAP), Konya Ovası Projesi (KOP), Doğu Karadeniz Projesi (DOKAP) kapsamındaki illerde 

Besi materyali üreten yetiştiricilere anaç  sığır başına 350 lira, buzağı başına ise 150   lira destek verilmektedir.

Desteklemelerle ilgili uygulama tebliğleri :

  • 12 Mayıs 2015  Resmî Gazete Sayı : 29353   Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Hayvancılık Desteklemeleri Hakkında Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2015/17)

  • 30 Nisan 2015 Resmî Gazete Sayı : 29342 Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı     Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımların Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2015/16)

  • Tarımsal üretime yönelik modern sabit yatırımlar; Büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvan yetiştiriciliği desteklenmektedir.   

2. HAYVANCILIKTA İTHALAT POLİTİKALARI 

Hayvan ithalatı 1999 yılından itibaren açık olup, fiili olarak 2010 tarihinde başlamıştır.

TUİK rakamlarına göre 2010-2014 tarihleri arasında yaklaşık 193 000 ton  sığır eti,     1 225 000 baş  kesilecek ve besiye alınacak sığır ile 2 144 000 baş kasaplık koyun ve kuzu ithalatı yapılmıştır.

Et ithalatı ise 2010`da başlamış 2010-2014 tarihleri arasında yaklaşık 194 bin ton  sığır eti ithalatı yapılmıştır.  

Tablo 2. YILLAR İTİBARI İLE ET VE CANLI HAYVAN İTHALATI

 

2010

2011

2012

2013

2014

DAMIZLIK DÜVELER (baş)

17.303

76.761

48.164

23.829

22.074

BESİLİK SIĞIR (baş)

1.443

225.451

223.498

121.957

22.508

KESİMLİK DANA

118.578

164.360

193.972

28.802

2.434

KARKAS SIĞIR ETİ (KG)

50.657.514

110.731.351

25.436.804

6.140.581

79.335

DAMIZLIK KOÇ KOYUN

275

1.191

10.663

21.698

11.427

DAMIZLIK TEKE, KEÇİ

155

268

440

1.383

1.175

KOYUN (DAMIZLIK OLMAYAN)

209.437

626.270

181.763

63.694

0

KUZU (1 YAŞINDAN KÜÇÜK DAMIZLIK OLMAYAN

25.262

820.303

213.200

2.026

2.496

TUİK-2015 

İthalat tüketici fiyatlarını bir süre geriletmiş gibi görünse de, ithalatın başlangıcında iddia edilenler gerçekleşmemiştir ve gerçekleşmeyecek görünmektedir.

Aksine sürekli ithalat beklentisi sektörde besicileri tedirgin etmeye devam etmektedir. Tedirginlik uzun vadede besi materyali üretenleri de içine alacak görünmektedir. 

3. KIRMIZI ET İHTİYACININ KARŞILANMASINDA KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK

  1. Bakanlık tarafından küçük baş hayvancılığa verilen destekler olumlu karşılanmakla birlikte et açığımızın kapatılabilmesi için küçükbaş hayvancılıkta farklı projeler ve ıslah çalışmaları uygulamaya konulmalıdır.   

  • Öncelikle ülkemiz et açığı hesaplanmalı bu açığa küçükbaşın katkısı değerlendirilmelidir. Örneğin koyun için kasaplık güç %42 kabul edilmektedir. Karkas ağırlığı da 20 kg kabul edilirse, her koyun başına yılda 8,4 kg et üretileceği hesaplanabilir. Mesala açık 250 bin ton ise, bunun koyun etiyle karşılanması için gereken koyun sayısı fazladan 30 milyon kadardır. 

 

4. HAYVANCILIKTA YÜKSEK MALİYETLER VE SERMAYE BİRİKİMİNİN YETERSİZLİĞİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

  1. Girdi masraflarının azaltılması için mazottaki ÖTV ile elektrik, gübre ve yemde uygulanan KDV oranlarının düşürülmelidir. 

  • Teminat yetersizliği nedeniyle krediye erişim sorunu yaşayan üreticilerin, et sanayi, et işleme tesisleri, mandıralar, perakende zincirler vb. ile "sözleşme" imzalaması, ilgili tedarikçinin talep ettiği ırk ve yetiştirme koşulları ile arza uygun üretim yapması, sözkonusu tedarikçinin, sözleşmeli üreticisine kefil olması ve bu yolla üreticinin krediye erişiminin kolaylaşması sağlanmalıdır. 

  • Kredi sütte olduğu gibi sanayici üzerinden verilecek ise, sonuç sanayicilere bağlı üretim işletmeleri oluşturmaktan öte geçmez. Üreticiler de, kendi işletmelerinde işçi durumuna düşürülür. Birçok tarımsal üründe sözleşme bu sonucu doğurmuştur. Kaldı ki şu anda sözleşmeli üretim yapmayı engelleyen bir ortam yoktur. Sözleşme yapılacak ise muhatap üretici örgütleri, garöntör devlet olmalıdır. 

  • Küçük aile işletmelerinin üretim zincirinde yer almamalarından dolayı besi materyali üretiminde sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu konuda özel teşvikler verilerek küçük aile işletmeleri desteklenmelidir.

  • Ülkemizde buzağı kesimleri son derece yüksek rakamlara ulaşmıştır. Bu rakamlarla sürdürülebilir hayvancılık yapmak ve besi materyali üretmek son derece güçtür.Aynı durum besi danası ve damızlık dişi hayvan içinde söz konusudur.Burada üretimin kayıt altına alınmalı kontrollü üretim yapılmasını  sağlayıcı önlemler alınmalıdır.

  • Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından sözleşmeli üreticilere özel destekleme, hibe, faiz indirim vb. uygulamalar geliştirilmelidir. Bunların kime katkısı olacağı iyi değerlendirilmeli, üretici korunur gibi yapılarak kamu kaynakları dağıtılmamalıdır. 

 

5.   HAYVAN KAYIT SİSTEMİ–TÜRKVET

  • Hayvan Kayıt Sistemi (TÜRK-VET) izlenebilirlik ve saha ile entegrasyon zayıftır.  

  • Irk, cins, verim, hastalık, aşılama konularındaki verilerin kayıtlılığı ve takibinde çıkan sorunların bir kısmı 2014-2015 için  küpeleme ve küpeleme süresi (90 gün)  konusunda alınan tedbirlerle giderilmiştir.

  • Benzer düzenlemelerin alandaki hayvan hareketlerinin takibine yönelik olarak da mutlaka yapılması gerekmektedir. Bu konuda af dahil kayıt altına almayı kolaylaştırıcı tedbirler uygulanmalıdır. 

  • Hayvan kayıt sistemi ismi dahil baştan ele alınmalı, mevcut bilgilerin eksik ve hatalarından kimse sorumlu tutulmadan, her şey yeniden oluşturulmalıdır. Sistem numara tahsisinden  numaranın uygulanmasına ve hayvanların izlenmesine kadar tüm süreçlerde işleyebilir kurallara bağlanmalıdır. İnsanlar için nüfus kağıdı ne ise basitçe her numara ve belgede hayvanlar için odur.

6. HAYVAN PAZARLARININ DENETİMİ 

  • Ülkemizde 47 ilde 105 hayvan pazarı bulunmaktadır. 

  • Hayvan pazarlarında kayıt, denetim, ‘`hayvan pasaport`` sistemi sorunları yıllardır süregelmektedir. Hayvan refahıyla ilgili 24.12.2011 tarih ve 28152 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan yönetmelik hükümlerine uyum sağlanmalıdır. 

  • Hayvan Pazarlarını yenileyecek modernize edecek ve denetime imkan sağlayacak çalışmalar en kısa zamanda hayata geçirilmelidir. 

  • Hayvan pazarlarındaki hareketliliğin takibi tam olarak yapılmalı bu şekilde TÜRKVET bilgilerinin de güncelliği sağlanmalıdır. 
     

7. PİYASA DÜZENİ

2006 yılında çıkan Tarım Kanunu ile Ürün Konseyleri kapsamında 2010 yılında Ulusal Kırmızı Et Konseyi (UKON) ve 2009 yılında kurulan Ulusal Süt Konseyi‘nin sektör içindeki etkileri artırılmalıdır. 

Et ve Balık Kurumu (EBK) 1992 yılında özelleştirme kapsamına alınmış daha sonra 2005 tarihinde bu kapsamdan çıkarılmış (1) hayvancılık sektöründe piyasa regüle edici istikrar sağlayıcı bir kurum olarak 2013 yılında Et ve Süt Kurumu (ESK) olarak yeniden yapılandırılmıştır (2). Ancak kurum bu bağlamda Avrupa Birliği ndeki ( AB) benzer yapılar gibi  piyasa düzenleyici bir rol oynamaktan uzaktadır.

 

SONUÇ

  • Hayvancılık ile ilgili desteklerin  Üretici, Sanayici ve Tüketiciye etkileri kapsamlı olarak değerlendirilmelidir. Desteklerin öncelikle üreticiye üretim ve üretime devam konusunda güven verici olması sağlanmalıdır.

  • Destekleme paketi tabana yayılmalı, Destekleme paketinde küçük aile çiftçilerinin yer almasın sağlayıcı düzenlemeler yapılmalıdır. Bu konuda Küçük aile çiftçiliği modellerinin geliştirilmesi ve sedteklenmesi önemlidir.

  • Sektörde üretimde kayıt dışılık önlenmelidir. Sütün kayıtdışılık %50 ulaşmaktadır. Çiğ sütün sokakta satılması da bu oranın yüksekliğinin bir  sonucudur.

  • 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda Ve Yem Kanunu sonrasında çıkan ‘`Hayvansal Gıdalar için Özel Hijyen Yönetmeliği ‘` 3 İstisnai uygulamalar başlığı 85/3 maddesinde  çiğ süt ve işlenmemiş kremanın doğrudan son tüketiciye satışına düzenleme getirecek önlemler alınmalıdır ifadesi yer almaktadır.

  • Bu hüküm dikkate alındığında konuyla ilgili düzenlemelerin de ilgili Bakanlık tarafından alınması gerekmektedir. Bu halk sağlığı ve güvenilir gıda arzı için ve kayıt dışılığın getirdiği devletin gelir kaybının önlenmesi için gereklidir.

  • Desteklemeler amaca hizmet edecek nitelikte olmalıdır. Destek çeşidini artırmak yerine amaca yönelik az sayıda kalem üzerinden destek verilmeli ama toplam miktar azaltılmamalıdır. Örneğin anaç sığır desteği buzağı vb destekler ile bir araya getirilerek uygulanabilir.

  • Desteklerin hayvan yerine ürüne, örgütlenmeye ve hayvan sağlığına verilmesi üzerinde durulmalı buna uygun modeller geliştirilmelidir. Sektörle ilgili Birlikler desteklenmelidir.

  • Hayvancılık kayıt sistemi TÜRK VET ( Veteriner Bilgi Sistemi) ve Koyun Keçi Bilgi Sistemi   verileri destekleme uygulamaları ve hayvan hareketlerinin takibi için güncel ve kullanılabilir olmalıdır. 

  • Anaç sığır desteği önemli bir destekleme kalemi olup 6 yıldır değişmeyen 225 TL lik miktar yükseltilmelidir. Bu destek 4 Yıl yaşayan inek için 900 TL ulaşmaktadır. 

  • Destekleme paketindeki 300 TL / baş besi desteği devam etmelidir. Bakanlıkça miktarı belirlenecek olan besilik materyal desteği 300 TL/baş`tan aşağı olmamalıdır. 

  • Hayvancılık politikaları uzun vadeli bir stratejiye uygun yürütülmeli,  verilen desteklerin etkilerinin ölçülebilmesi için destekler yıllık olarak değil 5`er yıllık dönemler için belirlenmelidir. AB ve ABD tarıma verilen destekler çok yıllık mali programlar çerçevesinde planlanmaktadır.

  • Süt ve et üretimlerine verilen destekler birbirlerini tamamlamalıdır. 2015 de kırmızı et maliyetinin %60 besi danası maliyetinden gelmekte olup, yemin maliyetteki payı %35 e düşmüştür.Yüksek karkas fiyatları besilik dana ve buzağı kesimlerinin yüksek olmasına yol açmakta sektörde hayvancılık işletmelerinin ayakta kalmasını ve sürdürülebilirliği zorlaştırmaktadır. 

  • Süt/ yem, et/ yem pariteleri gibi Süt/ Et paritesi olmalıdır. Fiyata dayalı pariteler ülkede önemli çeşitlilik gösterir. Dolayısıyla her bölge ve her işletme tipi için bir pariteden söz edilemez. Ama genel bir değerlendirme için bir parite sınırı konabilir.  Doğru olan bölgeler ve işletme tiplerine göre gerçek maliyetleri izlemeye imkan verecek bir yapı kurmaktır.

  • Buzağı ölüm oranları oldukça %10 yüksek olup, buzağı kaybı koruyucu önlemler alınarak kontrol altına alınmalıdır.Anacak burada en az buzağı kaybı kadar önemli olan  başta zoonoz hastalıklar olmak üzere hastalıklar nedeniyle, her gruptaki hayvan ve üretim kaybı azaltılmaya  çalışılmalıdır. 

  • Et ve SütKurumu (ESK) piyasa düzenleyici görevini yerine getirecek yönetim anlayışı ve enstrümanlara kavuşturulmalıdır. Et ve canlı sığır ithalatının başlatıcısının bu kurum olduğu bilinmelidir.

  • Süt tozu üretimi fazla sütü piyasadan çekerek fiyat düşmesini önlemek için yapılmaya çalışılmaktadır. Okul Sütü Programları ülke genelinde artırılmalıdır. Okul sütü programı yerine çocuklu ailelere yönelik besin destek programları uygulanmalıdır. 

  • Koyun ve keçi varlığı et ihtiyacının karşılanmasında destekleyici politikalar uygulanarak artırılmalı ve ıslah çalışmalarına önem verilmelidir. Destekleme paketinde küçükbaş hayvancılık öne çıkartılmalı, küçükbaş hayvan kayıt sistemi desteği verilmelidir.  

 

16/10/2005 tarih, 25958 Sayılı Resmi Gazete

 

227/04/2013 tarih ve 4553 Sayılı Resmi Gazete

 

3 27 /12/2011 tarih ve 28155 Sayılı Resmi Gazete

Okunma Sayısı: 1060
Fotoğraf Galerisi