SÜS BİTKİLERİ SEKTÖR RAPORU

GENEL MERKEZ
21.09.2015 (Son Güncelleme: 21.09.2016 17:29:54)

 

SÜS BİTKİLERİ SEKTÖR RAPORU  

Süs bitkilerini; farklı yöntemler kullanarak estetik, fonksiyonel ve ekonomik amaçlarla üretilen, çoğaltılan ve büyütülen bitki olarak tanımlayabiliriz.  Bu tanımdan anlaşılacağı üzere süs bitkileri kapsamı ve üretim yelpazesi çok geniş bir sektördür. 

Günümüzde artık gıda kadar önemli bir hâl alan sektörümüz, insan psikolojisinin, sağlıklı nesiller yetişmesinin de bir parçasıdır. Büyüyen ve gelişen şehirlerde nefes alanları yaratmak ve gelecek nesillere çevre bilincini aşılamak bu sektörün sorumluluklarındandır. Son yıllarda artan çevre bilinci Ülkemizde süs bitkileri üretiminin de taleple orantılı olarak artmasını sağlamıştır. 

Türkiye Süs Bitkileri sektörü rakip ülkelere göre oldukça genç bir sektördür. Sektörün gelişimi açısından 2016`da düzenlenecek ilk EXPO`nun sektörle ilgili olması da büyük bir avantaj olarak değerlendirilmektedir.  

Ülkemiz; ekolojisi ve doğal varlıkları uygun iklimsel ve coğrafi koşulları, pazar ülkelere yakınlığı ve ucuz işgücüne sahip olması gibi nedenlerle önemli avantajlara sahiptir. Bu avantajların katma değere dönmesi sektörün dünya pazarında hak ettiği yere ulaşması mevcut bazı problemlerin çözümü ile mümkün olacaktır. 

Ülke kaynaklarını gözeterek, yasal mevzuata uygun, çalışan ve müşteri memnuniyeti sağlayan, Türkiye`nin süs bitkileri üreten ve pazarlayan bir ülke olduğunu, dünyaya gösterecek sektörel bilincin ve farkındalığın oluşturulması gerekmektedir.  

ÜRETİM ALANLARI, MİKTARI VE DEĞERİ 

Sektördeki üretim alanları 2009 yılından sonra hızlı bir artış göstermiştir. 2002 yılından 2014 yılına kadar üretim alanları 2,5 kat artışmış tır.  

Sektör üretim alanları tarımın genel sorununda olduğu gibi çok parçalı küçük arazilerden oluşmaktadır. Bununla beraber üretim alanlarında sektörün kendine özgü sorunları da bulunmaktadır. Arazilerin büyük bölümü kiralıktır, yatırımların çoğunun kiralık alanlara yapılması, kiralık arazilerin özellikle çok yıllık dış mekan süs bitkileri üretiminde uzun dönem kiralamalarda yaşanan sıkıntı, üretim yapılan bölgeleri çoğunun imar planlarının içinde kalması gibi sorunlar, üretim alanlarında artışı engelleyen unsurlardır. 

Sektörün arazi sorununun çözüm yollarından birisi, kamu elindeki kullanılmayan arazilerin uzun dönem kiralamalarla üreticilere tahsisi ile olabilir. Bunun dışında Üretimin bir araya toplanması, kümelenme modelinin en güzel örneğini oluşturacak olan organize tarım bölgeleri konusunda, sektörümüzün oldukça uygun olduğu düşünülmektedir. Kurulacak süsü Bitkileri Organize Tarım Bölgeleri, üretimden pazarlamaya, girdi temininden ARGE`ye kadar sektörün tüm paydaşlarını bir araya toplayacaktır. 

 

Süs Bitkileri Üretim Alanları (da) 

ÜRÜN GRUBU

2002*

2009*

2010*

2011*

2012*

2013**

2014**

Kesme Çiçekler

10.097

15.434

10.973

10.874

11.213

11.047

11.374

İç Mekân(saksılı)

Süs Bitkileri

800

1.769

998

1.127

721

1.105

1.081

Dış Mekân Süs Bitkileri

8.017

19.611

33.853

35.071

35.724

32.421

35.996

 Çiçek Soğanları

256

755

543

788

1.147

552,7

568

TOPLAM

19.170

37.569

47.009

47.860

48.805

45.1277

49.019

 

Kaynak:*GTHB, **TUİK

 

Sektöre ait üretim alanları 2014 yılında TUİK verilerine dahil olmuştur. Ancak veriler halen çok yetersizdir. Her ürün grubunun alt başlıklarına dair veri çok azdır. Bu durum sektörün kayıt altına girmesiyle doğru orantılı olarak veriler daha sağlıklı ve detaylı olacaktır. 2014 yılında ürün gruplarına göre üretim miktarları ise şu şekilde gerçekleşmiştir. 

 

Üretim Miktarları 

ÜRÜN GRUBU

2014
(ADET)

Kesme Çiçekler

1.007.831.644

İç Mekân(saksılı)Süs Bitkileri

41.448.776

Dış Mekân Süs Bitkileri

456.026.600

Çiçek Soğanları

30.059.530

TOPLAM

1.535.366.550

 

Kaynak:TUİK

 

2014 yılı süs bitkileri üretim değeri yaklaşık 3 milyar TL`dir. 49 bin dekarlık alanda yaratılan üretim değeri, yaklaşık 70 Milyon dekarda ürettiğimiz buğday üretim değerinin üçte biri kadardır.

 

İllere Göre Süs Bitkisi Üretim Alanları(da)  

İL

2005*

2009*

2010*

2011*

2012*

2013**

2014**

İzmir

7.208,00

7.803,00

7.257,00

7.343,00

9.652,00

9.269,30

13.898,80

Sakarya

3.698,00

7.128,00

18.785,00

13.067,00

11.325,00

12.543,60

12.643,21

Antalya

5.490,00

5.057,00

5.054,00

5.153,00

5.200,00

5.637

5.687,00

Yalova

4.444,00

6.952,00

4.502,00

10.146,00

2.828,00

2.729,60

2.792,45

Bursa

1.333,00

3.220,00

2.748,00

3.712,00

2.986,00

3.169,50

3.249,59

İstanbul

1.609,00

770,00

747,00

681,00

598,00

496

527,90

Diğer

2.592,00

6.640,00

707,00

6.381,00

16.216,00

11.282,70

10.221,00

TOPLAM

26.376

37.569

47.009

47.860

48.805

45.127,70

49.019,00

 

*GTHB 

**TUİK 

 

Dış Ticaret 

Süs Bitkileri sektörü gelişmeye paralel olarak her yıl dış ticaret hacmini de genişleten bir sektördür. 2014 yılında yaklaşık 170 milyon dolarlık bir dış ticaret hacmi yaratmıştır. Dış ticaret açığı ise 10 milyon dolardır. Ancak sektör ihracatında artış hızı ithalat artışından fazla olduğu için bu dengenin 2015 yılında ihracat lehine döneceği düşünülmektedir.  

İhracat 

2023 yılında Türkiye`nin ihracat hedefine yaklaşması için sektörün kendi hesabına belirlediği hedef 500 milyon dolardır. Özellikle son iki yıldır ihracattaki artış memnun edici görünse de hedefe ulaşmak için yıllık ortalama artışın %20`yi olması gerekmektedir. Türkiye bulunduğu coğrafya da gelişen ekonomiler ve yeniden şekillenen komşu Ülkelere sahiptir. Bu bağlamda; Türkiye Cumhuriyetleri ve Kuzey Afrika Ülkeleri hedef pazarlardır. Bu pazarları kazanmak ve genişletmek üretime yönelik politikalara bağlıdır. 

Ürün Gruplarına Göre Süs Bitkileri İhracatı (1000$)

 

GTİP

ÜRÜN GRUBU

2011

2012

%
Değişim

2013

%
Değişim

2014

 
 

601

Çiçek soğanları

2.306

2.146

-7

2.001

-7

1.938

 

602

Canlı bitkiler

40.181

34.115

-15

39.986

17

42.537

 

603

Kesme Çiçek

27.182

30.150

11

28.190

-7

32.018

 

604

Bitki yaprakları, dalları vb

6.287

6.617

5

6.811

3

6.476

 

 

TOPLAM

75.956

73.028

-4

76.989

5

82.969

 

Kaynak:TUİK 

 

İthalat 

Süs bitkilerinde 2014 yılında ithalat yaklaşık 93 milyon dolar civarındadır. En fazla ithalat canlı bitkiler fasılında gerçekleşmektedir. Bu fasılda saksılı iç mekan süs bitkileri, ağaçlar, fide ve fidanlar bulunmaktadır. Bu fasıldaki ithalat artışının en önemli sebeplerinden birisi büyüyen şehirlerdeki çevre ve peyzaj çalışmalarıdır. 

Türkiye`de özellikle dış mekan süs bitkisi üretimi her yıl artmakla birlikte, yurt içi talebi karşılamakta bazı problemler yaşanmaktadır. 2013 yılında bir önceki yıla göre %37`lik bir artışla 92,5 Milyon dolar olan ithalat yerel seçimlere hazırlık aşamasında belediyelerin kullandığı ithal ağaçlardan kaynaklanmaktadır. 

İthalatta üretim materyali dışında (fide, fidan) dışında özellikle sektörün en büyük alıcısı konumunda olan belediyelerin tercih ettiği büyük ağaçlardır. Yurt içinde bu ağaçların yetiştirilmesi elbette mümkündür. Ancak tercih edilen bu ağaçların yetişmesi üretimde en az 10 yıl sermaye dayanma gücü istemektedir. Sektöre hiçbir destek olmadığı düşünüldüğünde, belediyelerinde görselliği ön planda tutarak daha küçük fidanlardan yana tercihlerini kullanmadıkları sürece, büyüyen ve gelişen şehirlerde ithal ağaçları  görmek mümkün olacak. 

İklim kuşağı yönünden her bölgeye uygun bitki yetiştirebilecek durumlardayken milyonlarca doların Avrupa üreticisine aktarılmasının çok da doğru olmadığı kanaatindeyiz.

 

Ürün Gruplarına Göre Süs Bitkileri İthalatı

 

GTİP

ÜRÜN GRUBU

2011

2012

%
Değişim

2013

%
Değişim

2014

%
Değişim

 
 

601

Çiçek soğanları

6.081

5.805

-5

7.100

22

7.381

4

 

602

Canlı bitkiler 

59.620

59.215

-1

82.203

39

78.448

-5

 

603

Kesme çiçek 

1.432

2.012

41

2.563

27

6.342

147

 

604

Bitki yaprakları, dalları vb

450

683

52

635

-7

719

13

 

 

TOPLAM

67.584

67.716

0

92.501

37

92.890

0

 

 

 

1000$ 

Kaynak:TUİK 

 

Canlı Bitkilerde Aylara Göre İthalat 

 

 

 

AYLAR

2011

2012

% Değişim

2013

% Değişim

2014

% Değişim

Ocak

3.297.940

3.835.352

16

5.658.929,00

48

9.685.460

71

Şubat

4.527.824

4.641.261

3

7.036.496

52

8.732.621

24

Mart

9.705.677

6.827.385

-30

12.392.986

82

12.736.134

3

Nisan

9.878.753

11.359.414

15

11.228.916

-1

12.439.893

11

Mayıs

8.060.519

6.175.730

-23

6.312.543

2

7.400.807

17

Haziran

4.017.204

2.931.846

-27

3.324.519

13

4.450.025

34

Temmuz

2.155.862

2.565.344

19

3.209.497

25

2.266.891

-29

Ağustos

1.849.903

1.956.993

6

2.322.617

19

2.460.935

6

Eylül

2.949.900

2.808.773

-5

3.723.764

33

3.876.229

4

Ekim

3.234.096

3.921.806

21

5.254.457

34

4.095.274

-22

Kasım

3.898.563

5.046.137

29

10.004.290

98

4.676.989

-53

Aralık

6.043.536

7.145.492

18

11.733.801

64

5.626.231

-52

Toplam

59.619.777

59.215.533

-1

82.202.815

39

78.447.489

-5

 

 

 

Sektörün Sorunları ve Çözüm Önerileri 

Üretimin kayıt altına alınması 

Süs bitkileri üretiminin önemli bir kısmı kayıt altında değildir. TUİK bu yıl ilk defa sektöre yönelik üretim alanları ve üretim miktarlarını açıklamıştır. Ancak veriler göstermektedir ki Ülkemiz süs bitkisi üretiminin %90`ı resmi rakamlarda bulunmamaktadır.  

Sektöre ilişkin politika üretmek, ancak doğru verilerle mümkün olacaktır. Sektörün kayıt altına alınması yönünde bir an önce çalışmalara başlanmalıdır. 

Üretim Maliyetlerinin azaltılması 

Süs bitkileri sektörü sağlanacak destekler sonucu hızlı büyüme,  tamamına yakın yerli üretim ile ihracat yapma ve emek yoğun olmasından dolayı istihdama katkı açısından çok yüksek potansiyel taşımaktadır. 

Üretimin kayıt altına alınmasının ve planlanabilmesinin en önemli uygulama noktası ise teşvikler ve desteklerdir.  Böylece, destek vereceğimiz üreticiyi denetlemek, yönlendirmek çok daha kolay olacaktır.   

Sektör özellikle AB Ülkeleri ile olan ilişkileri sebebiyle, Hollanda, İtalya, Almanya gibi ülkelerde sektörün nasıl şekillendiğini, üreticilere sağlanan destekleri çok yakından takip etmektedirler.  

Ülkenin yüzü hep batıya dönüktür, dolayısıyla rekabet açısında sektörümüzde AB ile kendini kıyaslamakta, elde ettiğimiz pazarları AB ülkelerine kaptırmama telaşındadır. 

Verilecek teşvikler: 

Sulama sistemleri  

Alet ekipman 

Enerji 

Sera yapımı 

Arazi edindirme 

İşletme yatırım teşvikleri vs. olarak sıralanabilir. 

Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerince kullandırılan faiz destekli tarımsal kredi uygulamalarında 2014 yılında ilk defa süs bitkisi üreticileri de tanımlanmıştır. Buna göre süs bitkisi üreticileri 2.500.000`e kadar %50 faiz destekli işletme ve yatırım kredisi kullanabileceklerdir. Bu sektör açısından olumlu bir gelişmedir. 

Kırsal kalkınma destekleme programında kullanılan bir diğer araç da IPARD programıdır. Ancak sektörün yoğun olduğu illerde İPARD kapsamı dışındadır. Ayrıca sektör IPARD`da sadece aile üretimini çeşitlendirme faaliyetleri altında kapsama alınırken bu gün dış mekan ve iç mekan süs bitkileri sektörü çok büyük yatırım yapılan ve istihdama katkısı tarım sektörünün kat ve kat ve üstünde olan bir sektördür. 

KDV eşitsizliğinin giderilmesi 

KDV uygulamalarında tarımsal üretimdeki ürünler arasında farklılıklar görülmektedir. Aynı tür ürünlerde de farklılıklar mevcuttur. Örneğin, A bitkisi için orman fidanlıkları KDV uygulamazken özel sektör KDV tahsil etmektedir. 

Bir başka deyişle Devlet, bütün masrafını karşıladığı bitkide KDV uygulamazken üretimi, dikimi, bakımı dahil hiç masraf etmediği bitkide KDV uygulaması ortadan kaldırılmalı veya oranları makul hale getirilmelidir.

Süs bitkileri, tarımsal üretimin hızla büyüyen bir sektörü olarak, Ülke ekonomisine katkısının artırılması, Hollanda, İtalya, Almanya gibi ihracatta ve üretimde dünya sıralamasında yerini alabilmesi için desteğe ihtiyacı vardır.  

Sektördeki KDV oranının %8`e indirilmesi, hem teşvik olacak hem de kamu ile olan haksız rekabetin önüne geçecektir.  

Üretimde standardizasyon 

Süs bitkileri üretimi ve pazarlamasında ürünün kalitesini ve satış artlarını belirleyecek hiçbir düzenleme bulunmamaktadır. Sektörde kayıt ve sertifikasyon zorunluluğu olmadığı için, kalite konusunda sorunlar yaşanmaktadır.  

Özellikle ihracat potansiyelimizin arttırılması için uluslararası standartların üretimde esas alınması; kaliteli üretimin hem teşvik edilmesi hem de belgelenmesi gereklidir. 

Ar–Ge çalışmaları 

Süs bitkilerinde ürün çeşitliliğinin sağlanmasında AR-GE çalışmalarının önemi büyüktür. Bu konuda gerek kamu elinde gerekse özel sektörde çalışmalar oldukça sınırlıdır. AR-GE çalışmalarında, üniversite, araştırma kuruluşları ve özel sektör iş birliği içinde olmalı ve araştırma sonuçlarını üreticiye ulaştırılmalıdır. Islah çalışmaları konusunda sektör oldukça zayıftır. Bu konudaki çalışmalarında artması gerekmektedir. 

AR-GE ve ıslah çalışmaları desteklenmeli, 

AR-GE çalışmaları sektörün taleplerine göre yapılmalı.  

Üniversite ve tarımsal araştırma kurumlarıyla işbirliği geliştirilmeli 

Belli bölgelerde, uygun çeşitlerin üretimi desteklenmelidir.

 

KAYNAK: http://www.susbir.org.tr/

Okunma Sayısı: 4928
Fotoğraf Galerisi