KAYISI RAPORU

GENEL MERKEZ
23.12.2015 (Son Güncelleme: 21.09.2016 17:25:33)

Kayısının eski çağlardan beri yetiştiriciliği yapılmakta olup anavatanı, Türkistan`dan Batı Çin`e kadar uzanmaktadır. Kayısı, coğrafik olarak dünyanın hemen hemen her yerine dağılmış olsa da daha çok Akdeniz`e yakın olan ülkelerde, Avrupa, Orta Asya, Amerika ve Afrika kıtalarında yetiştirilmektedir.

Günümüzde kayısı yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı coğrafik alanlar Akdeniz ülkeleri ve Avrupa`dır. Ayrıca İran, Pakistan, Özbekistan, Cezayir ve Fas`ta önemli miktarda kayısı üretimi yapılmaktadır. Değişik iklim koşullarında yetişen çok sayıda kayısı tür ve çeşidine rağmen dünya yaş kayısı üretimi hala çok düşüktür. 1961 Yılında 1.3 milyon ton olan yaş kayısı üretimi, 1980`de 1.7 milyon tona 1990`da 2.2 milyon tona, 2012`de 3.9 milyon tona yükselmiştir. Bugün yaklaşık 550 bin hektarlık alanda 3.3-3.9 milyon ton arasında yaş kayısı üretimi yapılmakta, hektara verim 7.360 kilogramdır. Dünya nüfusu dikkate alındığında kişi başına düşen yaş kayısı miktarı yaklaşık 0.5 kg gibi çok düşük düzeydedir. Yaş kayısı üretim maliyeti 0.5 $/kg (ABD ve Pakistan) ile 2.0 $/kg (Fransa), birim alandan elde edilen gelir ise 276 $/dekar ile 1.770 $/dekar (Fransa) arasında değişmektedir (Asma 2001, Ünal 2010).

Kayısı dünyada taze ve kurutularak tüketilmekle birlikte meyve suyu, çerez, reçel, kozmetik sanayi, ilaç sanayi gibi birçok sektörde hammadde olarak kullanılmaktadır (Asma, 2000).

Dünya kayısı üretimi son yıllarda 4 milyon tonun üzerinde gerçekleşmektedir. Türkiye, Dünya Gıda Örgütü (FAO) verilerine göre kayısı üreten ülkeler arasında ilk sırada yer alırken 2013 yılında 811 bin ton üretim ile dünya kayısı üretiminin yaklaşık beşte birini karşılamaktadır. Üretim miktarına göre Türkiye`yi İran, Özbekistan, Cezayir ve İtalya izlemektedir (FAO,2015). Türkiye`de üretilen kayısının önemli bir bölümü kurutularak değerlendirilmekte ve arz edilmektedir.Türkiye`de meyve üretimi; gıda güvenliği, insan beslenmesi, meyve işleyen sanayilere hammadde temin etmesi, iç ve dış ticaretinin yapılması, istihdam sağlaması ekolojik ve çevresel etkileri yönünden önemli bir üretim faaliyetidir.

 

Dünya genelinde kayısının üretimi, işlenmesi, pazarlanması ve tüketimi, sofralık ve kurutmalık olmak üzere başlıca iki şekilde yapılmaktadır.

TAZE KAYISI ÜRETİMİ:

Dünyada, kuzey yarım küreden güney yarım küreye kadar geniş bir yayılım alanına sahip olan kayısı büyük oranda taze olarak tüketilmektedir. 2013 yılında dünya genelinde 504.319 hektar alanda kayısı tarımı yapılmış olup bu alandan 4.111.076 ton kayısı üretimi gerçekleşmiştir (FAO,2015). Kayısı üretiminde Türkiye, İran ve Özbekistan ilk üç sırada yer almaktadır. Taze kayısı üretiminde 2013 yılı üretim miktarında Türkiye% 19,74 `lük payla birinci sırada yer almaktadır. Diğer önemli üretici ülkelerden İran`ın %11,12 ve Özbekistan`ın%10,46`lıküretim payları bulunmaktadır(Tablo 1).

Tablo 1.Dünya Taze Kayısı Üretiminde Ülkelerin Yıllık Üretim Miktarları (ton)

Ülkeler

2009

2010

2011

2012

2013

2013 Yılı

Üretim Payı (%)

Türkiye

695.364

476.132

676.138

795.768

811.609

19,74

İran

371.814

400.000

226.505

460.000

457.308

11,12

Özbekistan

292.000

325.000

356.000

365.000

430.000

10,46

Cezayir

202.806

239.700

285.897

269.308

319.784

7,78

İtalya

215.121

252.892

263.132

247.146

198.290

4,82

Pakistan

193.936

220.000

189.420

192.500

177.630

4,32

Ukrayna

73.400

77.200

119.900

62.900

135.000

3,28

Fransa

190.382

139.569

155.124

189.711

133.646

3,25

İspanya

97.100

75.000

86.880

119.400

131.800

3,20

Japonya

115.200

92.400

106.900

90.000

123.700

3,01

Fas

133.598

132.398

159.124

122.405

119.670

2,91

Mısır

112.977

92.704

96.643

98.772

99.931

2,43

Diğer

966.830

794.707

953.479

943.730

971.708

23,68

Dünya

3.660.528

3.317.702

3.675.142

3.956.640

4.111.076

100

Kaynak: FAO 2015

Dünya genelinde üretilen kayısının sofralık tüketim için taze olarak ihraç edilmesi sınırlı olmakla birlikte kayısı üretim miktarına oranı %10 seviyesini henüz geçememiştir. Dünya taze kayısı ihracatında Fransa, İspanya, Özbekistan ve Türkiye ilk sıralarda yer almaktadır. Dünya taze kayısı ihracatı yapan ülkelerin yıllık ihracat miktarları Tablo 2`de gösterilmiştir.

Tablo 2. Dünya taze kayısı ihracatı yapan ülkelerin yıllık ihracat miktarı (ton)

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

Fransa

47.812

48.650

58.634

45.335

64.201

İspanya

29.205

31.439

42.135

61.764

56.765

Özbekistan

21.552

26.629

14.262

59.437

26.893

Türkiye

25.845

28.489

56.302

41.543

26.692

İtalya

22.574

19.909

31.441

15.643

25.326

Yunanistan

19.781

15.723

25.883

15.945

16.956

Kırgızistan

14.408

13.567

18.469

13.987

8.646

Sırbistan

3.163

3.309

1.976

1.859

7.737

ABD

5.851

6.499

7.647

7.966

6.989

Hollanda

3.658

3.922

5.167

4.811

6.184

Diğer

57.500

64.474

64.323

74.521

47.398

Dünya

251.349

262.610

326.239

342.811

293.787

Kaynak:ITC, 2015

Dünya taze kayısı ihracatında 2014 yılında 467 milyon doların üzerinde ihracat değeri hesaplanmıştır. Dünya taze kayısı ihracatından elde edilen gelir bakımından Fransa, İspanya, İtalya ve Türkiye ilk sıralarda yer almaktadır (Tablo 3).

 

Tablo 3. Dünya taze kayısı ihracatı yapan ülkelerin yıllık ihracat değerleri (1000 $)

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

Fransa

105.820

106.566

108.006

112.394

119.863

İspanya

49.840

55.829

69.893

122.813

110.157

İtalya

36.569

36.832

47.043

36.877

45.165

Türkiye

26.641

28.936

41.613

42.391

27.420

Özbekistan

32.117

35.638

17.616

62.014

27.250

Yunanistan

26.372

19.539

25.103

22.029

21.442

ABD

11.790

13.108

15.668

16.078

14.797

Hollanda

11.296

9.581

11.038

11.439

11.930

Ürdün

3.486

5.199

9.724

12.428

10.458

Diğer

77.947

93.683

93.789

93.236

79.360

Dünya

381.878

404.911

439.493

531.699

467.842

Kaynak: ITC, 2015

KURU KAYISI ÜRETİMİ

 

Kurutulan kayısıların bozulma oranı düşerken depoda bekleme süresi artmaktadır. Uluslararası Sert Kabuklu ve Kuru Meyve Konseyi`nin verilerine göre Dünya`da 2012 yılında yaklaşık 240 bin ton kuru kayısı üretimi gerçekleşmiştir.

Türkiye dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık %75`ini tek başına karşılamaktadır. İran, Çin, Güney Afrika, ABD, Avustralya ve Tacikistan dünyada kuru kayısı üretimi yapan diğer önemli ülkelerdir.

Türkiye 2014 yılında 78.061 ton kuru kayısı ihracatı ile dünyada ilk sırada yer almaktadır.  Türkiye`yi 2014 yılı itibariyle 32.844 ton ihracatıyla Tacikistan izlemektedir. Dünyada başlıca kuru kayısı üreticisi ülkeler ve bunların son yıllara ait kuru kayısı ihracat miktarları Tablo 4`de verilmiştir.

Tablo 4. Dünya ve bazı ülkelerin yıllık kuru kayısı ihracat miktarı (ton) 

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

Türkiye

        92.687  

        90.321  

     101.588  

      112.429  

        78.061  

Tacikistan

        29.847  

        23.544  

        29.185  

        30.710  

        32.844  

Kazakistan

-

         5.394  

       10.762  

         9.883  

         8.328  

Özbekistan

         5.580  

          9.407  

         6.550  

         1.695  

         4.573  

Hollanda

          3.031  

         3.287  

          1.426  

          1.247  

          3.010  

Almanya

   2.051  

    1.821  

         1.689  

         2.628  

         2.417  

İspanya

            628  

            334  

          1.031  

          1.681  

          2.360  

ABD

         1.622  

          1.515  

          1.731  

          1.627  

          1.775  

Fransa

          1.280  

          1.442  

          1.381  

          1.675  

          1.423  

Çek Cumhuriyeti

              39  

            165  

             243  

         1.011  

          1.195  

Diğer

          7.467  

    7.621  

         8.134  

         7.106  

         7.523  

Dünya

      144.232  

     144.851  

      163.720  

     171.692  

     143.509  

Kaynak: ITC, 2015

Dünya kuru kayısı ihracatı 2014 yılında 460 milyon dolarlık ihracat yapılmaktadır. Dünyada 2010-2014 yılları kuru kayısı ihracat miktarı ve ihracat değerlerine göre 1 kg kuru kayısının ortalama birim fiyatı 2,84 kg/dolar olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye 2014 yılında 345 milyon doların üzerinde ihracat geliri elde etmiştir. Türkiye`nin 1 kg kuru kayısı ihracat birim fiyatı 2010-2014 yılları ortalamasına göre 3,51 kg/dolar olarak gerçekleşmiştir. Dünyada başlıca kuru kayısı ihracatçısı ülkelerin ihracat gelirleri Tablo 5`da gösterilmektedir.

Tablo 5. Dünya ve bazı ülkelerin yıllık kuru kayısı ihracat değerleri (1000 $) 

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

Türkiye

350.602

360.907

296.615

314.134

345.940

Tacikistan

40.648

20.324

15.503

16.556

16.910

Almanya

10.588

12.067

9.789

13.144

16.328

Özbekistan

8.099

9.122

6.958

3.090

12.746

ABD

7.067

7.424

8.756

8.098

9.884

Fransa

8.321

10.433

9.101

10.577

9.762

Hollanda

5.346

7.039

5.560

4.744

8.367

Güney Afrika

5.627

4.552

5.723

6.645

5.465

İspanya

1.242

987

2.060

3.633

4.545

Çin

1.382

1.878

919

525

4.053

Diğer

21.263

29.311

28.174

24.998

26.048

Dünya

460.185

464.044

389.158

406.144

460.048

TÜRKİYE KAYISI ÜRETİM VE PAZARLAMASI

Türkiye`de kayısı, başta Malatya olmak üzere Elazığ, Iğdır, Mersin, Antalya illeri ile Ege, Akdeniz, İç Anadolu ve Marmara bölgelerinde yetiştirilmektedir. Üretilen kayısının önemli bir bölümü kurutularak kuru kayısı olarak değerlendirilmektedir. Kurutmalık dışında kalan kayısı genellikle sofralık ve meyve suyu sanayinde kullanılmaktadır. Kayısı çekirdeklerinin tatlı olanları çerezlik olarak, acı çekirdekler ise ilaç ve kozmetik sanayinde değerlendirilmektedir.

Malatya önemli bir kayısı üretim merkezi olması itibariyle, Türkiye kuru kayısı ihracatında da özel bir yere sahiptir. Türkiye yaş kayısı üretiminin yarıdan fazlasını sağlayan bu ilde üretim yoğun olarak kuru kayısıya yönelik olup, üretilen kayısının önemli bir bölümü kurutulmakta ve kurutulan kayısının yaklaşık % 90-95`i

ihraç edilmektedir. Bu açıdan değerlendirildiğinde, gerek ağaç sayısı gerekse yaş ve kuru kayısı üretim miktarları ile Malatya ili sadece Türkiye`nin değil bütün dünyanın kayısı üretim merkezi konumunda bulunmaktadır.

Türkiye kayısı üretim miktarı iklim koşullarına bağlı olarak yıldan yıla değişmektedir. Bu nedenle iklimin uygun olduğu yıllarda daha yüksek kayısı üretimi söz konusudur.

Türkiye`de farklı bölgelerde, farklı iklim koşullarında ve farklı rakımlarda kayısı yetiştiriciliği yapılmaktadır. Türkiye`de üretilen kayısının %10-15`i taze tüketim olarak, geri kalanı ise kurutmalık olarak değerlendirilmektedir. Doğu Anadolu Bölgesinde üretilen taze kayısı büyük oranda iç pazarlara arz edilmekle birlikte özellikle Akdeniz Bölgesi`nde yetiştirilen erkenci kayısılar dış pazarlara sunulmaktadır. Kayısı üreticisi illerin üretim miktarları Tablo 6`de gösterilmektedir.

Tablo 6. Türkiye`nin illere göre yıllık kayısı üretim miktarı (ton) 

İller

2010

2011

2012

2013

2014

2011-2014 Ortalaması

Malatya

220.927

409.646

510.000

411.825

38.634

      318.206  

Mersin

56.430

52.486

46.865

94.055

111.738

        72.315  

Elazığ

30.179

33.991

38.578

39.514

11.390

        30.730  

Kahramanmaraş

14.685

14.678

12.521

78.620

994

        24.300  

Antalya

14.267

18.725

15.691

16.316

27.463

        18.492  

Isparta

11.405

14.258

16.908

16.582

12.141

        14.259  

Iğdır

9.222

12.063

17.755

20.342

0

        11.876  

Kayseri

15.540

11.022

13.683

13.323

1.478

        11.009  

Hatay

7.186

7.615

8.239

8.535

6.546

          7.624  

Karaman

1.815

2.221

2.503

9.420

7.090

         4.610  

Diğer

68.344

73.295

77.257

71.468

52.526 

68.578

Kaynak: TUİK, 2015

Türkiye`de sofralık olarak üretilen kayısıların büyük çoğunluğu iç piyasada tüketildiğinden, taze kayısı ihracatında dünyada %12`lik payla istenilen seviyeye henüz ulaşamamıştır. Oysa aynı ekolojik koşullara sahip olan Fransa, İspanya ve İtalya gibi ülkelerde üretim miktarı az olmasına rağmen taze kayısı ihracat miktarı ve geliri Türkiye`den fazladır. Son yıllarda ihracat miktarında artışlar gözlenmekte olup 2009 yılında 18.446 ton taze kayısı ihracatı yapılırken 2014 yılında %144 oranında artış olmuş ve 26.700 ton taze kayısı ihracatı gerçekleşmiştir. 

Türkiye`de Kuru Kayısı

Kayısı hasat sonrası muhafazası zor olan bir ürün olması nedeni ile genellikle kurutularak değerlendirilmektedir. Türkiye dünya kuru kayısı üretiminin büyük bir bölümünü karşılamakta olup, üretim yoğun olarak Malatya ili ve çevresindeki birkaç ilçede gerçekleşmektedir.

İhracatı yapılan kuru kayısı miktarı 2009 yılında 101.234 ton iken 2014 yılında 78.061 ton olarak gerçekleşmiştir. Geçen yıllar içerisinde en fazla kuru kayısı ihracatı 2013 yılında 112.444 ton olarak gerçekleşirken en fazla gelir 2011 yılında 360 milyon doları geçerek elde edilmiştir.

Kuru kayısı ihracat birim fiyatı, yıllara ve üretim miktarına bağlı olarak değişmekte ve üretim miktarı arttıkça fiyat düşmektedir. Kayısı üretiminin en fazla olduğu 2013 yılında ortalama ihracat birim fiyatı 2,79 kg/dolar iken, üretimin en az olduğu 2014 yılında 4,43 kg/dolar olarak gerçekleşmiştir. (Tablo 7).

Tablo 7.Türkiye`nin yıllara göre kuru kayısı ihracat miktarı ve değeri 

Yıllar

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Miktar (ton)

101.234

92.687

90.321

101.588

112.444

78.061

Değer (1000 $)

278.866

350.602

360.907

296.615

314.211

345.940

Ortalama Satış değeri (Kg/$)

2,75

3,78

3,99

2,92

2,79

4,43

Kaynak: ITC,2015

Türkiye en fazla kuru kayısı ihracatını 2013 yılında Rusya Federasyonuna yaparken 2014 yılında ABD`ye gerçekleştirmiştir. Bu ülkeyi sırasıyla Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık takip etmektedir. Türkiye`nin kuru kayısı yıllık ihracat miktarı ülkeler itibariyle Tablo 8`de verilmiştir. 

Tablo 8. Türkiye`nin ülkelere göre yıllık kuru kayısı ihracat miktarı (ton)

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

ABD

13.718

13.051

14.333

14.861

10.843

Almanya

8.028

8.035

7.146

8.534

7.257

Fransa

6.996

6.370

7.311

7.633

7.150

Birleşik Krallık

7.803

6.496

6.615

7.176

6.411

Rusya

13.908

11.471

13.532

15.036

6.346

Avustralya

5.107

4.857

5.291

5.327

4.625

Brezilya

3.107

3.966

3.619

4.045

3.111

Mısır

1.662

1.681

2.676

3.162

2.428

Serbest Bölge

2.488

1.910

2.795

3.095

2.377

Hollanda

2.493

2.910

2.623

3.034

2.325

İspanya

1.742

1.843

2.321

2.789

1.787

Diğer

25.634

27.753

33.326

37.751

23.402

Dünya

92.687

90.342

101.588

112.444

78.061

Kaynak: ITC, 2015

Türkiye`nin 2014 yılı kuru kayısı ihracat geliri 345.940.000 dolar olarak gerçekleşmiştir. Kuru kayısı ihracatında en fazla geliri sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri, Almanya ve Fransa`dan elde etmektedir. Türkiye`nin ülkeler itibariyle yıllık ihracat değeri Tablo 9`de verilmiştir. 

Tablo 9.Türkiye`nin ülkelere göre kuru kası ihracat değeri (1000 $) 

Ülke

2010

2011

2012

2013

2014

ABD

57.468  

55.578  

44.623  

42.259  

50.335  

Almanya

35.180  

36.497  

24.787  

29.805  

39.501  

Fransa

29.558  

29.456  

26.997  

26.107  

36.530  

Birleşik Krallık

28.311  

27.348  

19.563  

18.379  

24.744  

Brezilya

12.041  

16.253  

12.785  

14.059  

21.746  

Avustralya

19.876  

20.608  

16.192  

14.425  

18.607  

Rusya

43.192  

38.797  

32.908  

32.573  

17.081  

Hollanda

10.376  

12.025  

8.111  

9.268  

12.908  

İspanya

7.649  

7.833  

8.327  

9.945  

10.458  

Polonya

7.982  

6.340  

5.542  

7.857  

8.303  

Diğer

98.994  

110.265  

96.784  

109.534  

105.727  

Dünya

350.627  

361.000  

296.619  

314.211  

345.940  

Türkiye kuru kayısı ihracatının % 14,1`ini ABD`ye, % 8,2`sini Almanya`ya,  % 7,5`ini Fransa`ya ihraç etmektedir. Türkiye kuru kayısı ihracatından elde ettiği gelirin % 15`ini ABD  % 9,9`unu Almanya,  % 7,5`ini Fransa`ya yaptığı ihracattan elde etmektedir . 

KURU KAYISI PAZARLAMA 

Kuru kayısı başlıca 3 şekilde kurutulmakta ve pazarlanmaktadır. Kayısı çeşitlerinden SÇKM içeriği düşük olanlar açık alanda güneş altında kurutulur ve genellikle hoşaflık olarak tüketilir. SÇKM içeriği yüksek kayısı çeşitleri hasat edildikten sonra herhangi bir işlem yapmadan direk güneş altında (gün kurusu kayısı) ya da kükürtlenerek (islimli, kükürtlü kayısı) kurutulmaktadır. Kükürtlemenin amacı, kuru kayısıların depoda uzun süre muhafazasını sağlamak üzere küf, maya ve zararlıların faaliyetlerini engellemek ve renk bozulmalarının önüne geçmektir. Gün kurusu kayısılar genellikle kahverengi, kükürtlü kayısılar ise sarı renkli olmaktadır.

Kayısı üreticileri ürettiği kuru kayısıları Komisyoncu, Tüccar ve İhracatçıya doğrudan satabilmektedir. Tüketicilere kuru kayısının ulaştırılmasındaki son nokta perakende satış noktaları olmaktadır. 

Geniş bir yayılım alanına sahip olan kayısının dünya genelinde yaklaşık 500 bin hektara alanda yetiştiriciliği yapılmakta ve 4 milyon ton civarı üretimi gerçekleşmektedir.

Kayısı üretiminde önde gelen ülkelerarasında Türkiye, İran ve Özbekistan ilk üç sırayı almaktadır. Türkiye, dünya kayısı üretiminin yanı sıra kuru kayısı üretiminde de birinci sırada yer almaktadır. Dünya kuru kayısı üretiminde sezon itibariyle dalgalanmalar olmakla birlikte Türkiye dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık %75`ini tek başına karşılamaktadır. 2013 yılında Türkiye 112 bin ton kuru kayısı ihracatı ile 314 milyon dolar ihracat geliri sağlamıştır.

Türkiye en fazla kuru kayısı ihracatını Rusya Federasyonu ile gerçekleştirirken bu ülkeyi sırasıyla ABD ve Almanya takip etmektedir.

Taze kayısı ihracatında ise son yıllarda önemli ilerlemeler olmasına rağmen Türkiye dünya piyasasında istenilen yere henüz ulaşamamıştır.

Kayısı ülke yeterlilik seviyesi 2012/2013 üretim sezonunda %415,55 olarak gerçekleşirken kişi başı tüketim 2,23 kg olmuştur. Kayısı yeterlilik seviyesi bakımından son derece yüksek bir orana sahiptir. Tüketim miktarın arttırılması ve kişi başı tüketimin en az 5 kilograma çıkarılması hedeflenmelidir.

Kayısı dünya genelinde ilkbahar geç donlarından en çok etkilenen ürünler arasında gelmektedir. 2014 yılında Türkiye kayısı üretiminde önemli paya sahip olan Malatya, Elazığ, Kahramanmaraş ve Sivas illerinde meydana gelen zirai don hadisesi nedeni ile üretim ve ihracat miktarında düşüş beklenmektedir. Malatya ilinde yapılan rekolte tahminlerinde üretim miktarının %95 oranında azaldığı belirlenmiştir.

Kayısı Yetiştiriciliğinde Karşılaşılan Önemli Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Tüm dünyada olduğu gibi kayısı yetiştiriciliğinin en önemli sorunu ilkbahar geç donlarıdır. Kayısı ağaçları ilkbahar geç donlarından önemli ölçüde zarar görmekte ve çoğu yıl rekolteyi geç donlar tayin etmektedir. Ova veya vadi tabanında tesis edilen bahçeler bazen üst üste, bazen de 2–3 yılda bir meydana gelen ilkbahar geç donlarından zarar görmektedir. İlkbahar geç donlarından korunmanın en etkili yolu, don tehlikesinin bulunduğu rutubetli, taban araziler ve soğuk havanın biriktiği vadi içlerinde kayısı bahçesi tesis edilmemesidir.

Fakat her şeye rağmen don riski bulunan bir bölgede kayısı bahçesi tesis edilmişse donlardan korunma yöntemlerinin dikkatlice uygulanması gerekir.

Kayısının yüksek fiyattan alıcı bulması ve yeni tüketim alanlarının geliştirilmesi için kayısının beslenme ve insan sağlığı açısından önemi geniş kitlelere doğru bir şekilde tanıtılması gerekir. Nitekim ülkemizde üretilen kuru kayısının yaklaşık % 80-85`lik kısmı ihraç edilmesine karşılık sadece % 10-15`lik gibi çok az bölümü yurt içinde tüketilmektedir. Bilindiği gibi meyve seçimi ve tüketimi ile ilgili davranışlar öğrenilmiş davranışlar olup, bu davranışların değiştirilmesi güç ve yavaş işleyen bir süreçtir. Bu bakımdan bireylerde kayısı tüketim alışkanlığının kazandırılması için beslenme eğitim programları düzenlenmeli, televizyon, radyo gazete ve internet gibi çeşitli iletişim araçlarında kayısının faydalarını anlatan reklam çalışmalarına ağırlık verilmelidir.

Kayısının doğal sarı renginin korunması ve depoda fumigant özelliği göstererek fermantasyon ve böcek zararının önlenmesi için yaş kayısılar kurutulmadan önce kükürtlenmektedir. Kuru kayısı ithal eden ülkelerin ithalatına izin verdikleri kükürt miktarı AB ülkelerinde 2000 ppm, ABD ve Avustralya`da 3000 ppm, Kanada`da 2500 ppm`dir. Resmi Gazetede 16.11.1997 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren Türk Gıda Kodeksine göre kuru kayısıda maksimum kalıntı kükürt miktarı 2000 ppm olarak belirlenmiştir. Kuru kayısıda kalıntı kükürt sorunun çözümü için üretici ve tüccar arasında sözleşmeli üretimin geliştirilmesi, kerevet ile kükürtleme sistemine geçilmesi ve düşük kükürtlü kuru kayısıların soğuk hava depolarında muhafaza edilmesi gerekmektedir.

Kuru kayısının katma değerinin yükseltilmesi için hammadde şeklinde satışı yerine kayısıdan yeni ihraç ürünleri geliştirilmesi (konserve, pulp, doğranmış, dondurulmuş kayısı) ve ürün çeşitlendirilmesine ağırlık verilmelidir. Kayısının insan sağlığı açısından faydalarını ortaya koyan ayrıntılı araştırmaların yeterli ölçüde yapıldığını söylemek pek mümkün değildir. Kayısının insan sağlığına etkileri konusunda yapılacak çalışmaların iletişim araçları vasıtasıyla insanlara duyurulması kayısının tanıtımına önemli katkılar sağlayacaktır.

Avrupa`da kayısı tarımı yapılan birçok ülkede kayısının en önemli hastalığı olan Şarka virüsü (Plum pox virus) üretimde çok ciddi sorunlara yol açmaktadır. Ülkemizde ise Ege, Akdeniz ve İç Anadolu`da yapılan araştırmalarda kayısı ağaçlarında şarka virüsü tespit edilmiştir. Kimyasal herhangi bir mücadelesi olmayan bu hastalığa karşı alınabilecek yegane önlem hastalığa dayanıklı yeni çeşitlerin ıslah edilmesi gerekmektedir. Avrupa`da yürütülen ıslah programları sayesinde hastalığa dayanıklı yeni kayısı çeşitleri geliştirilmiştir. Ülkemizde ise 2006 yılında başlatılan ıslah çalışmaları sonucu hastalığa dayanıklılık geni taşıyan verim ve meyve kalitesi yüksek sofralık ve kurutmalık yeni kayısı melezleri tespit edilmiş, bu kayısıların adaptasyon ve hastalığa dayanıklılık testleri devam etmektedir.

KAYNAKLAR: 

ASLAN A. PALA M. Kayısı Bakış 2015 Kayısı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü-Malatya

G.T.H.B. Bitkisel Üretim Gen. Müd. Ulusal Kayısı Çalıştayı Sonuç Raporu ANKARA-2015

Okunma Sayısı: 21109
Fotoğraf Galerisi