PUTİN İLE ERDOĞAN GÖRÜŞMESİ KRİZİ BİTİRİR Mİ?

GENEL MERKEZ
15.08.2016 (Son Güncelleme: 01.02.2018 10:52:49)

YILIN İLK YARISININ ARDINDAN RUSYA KRİZİNİN TARIMSAL İHRACATIMIZA OLAN ETKİSİ

 Rusya ile ülkemiz arasında uçak düşürülmesi sonrası ortaya çıkan siyasi krizin, tarımsal ihracatımıza olan etkisi, "İLK DÖRT AYIN ARDINDAN RUSYA KRİZİNİN TARIMSAL İHRACATIMIZA OLAN ETKİSİ" başlıklı yazımız ile ele alınmıştı. Söz konusu yazıda, kriz sonrası Aralık-Mart aylarını kapsayan dört aylık veriler üzerinden bir değerlendirme yapılmıştı. Bu yazıda ise 2016 yılının ilk altı ayına ait veriler üzerinden bir değerlendirme yapılacaktır. İki ülke yetkili makamları tarafından verilen yumuşama sinyalleri ve Rusya`nın kısıtlamaları kaldıracağını açıklaması öncesi dönemi ele alan bu çalışma, yılın kalan kısmındaki veriler ile yapılacak kıyaslamalar için önemli bir gösterge olacaktır.

1. ÖZET: Vakti ve okumaya sabrı olmayanlar için   

  • Rusya`ya yapılan ihracatta, 24 Kasım 2015 tarihinde uçak düşürülmesi öncesi başlayan, petrol fiyatlarındaki düşüş nedeniyle Rusya`nın yaşadığı ekonomik krizden kaynaklanan bir azalma bulunmaktadır.
  • 2016 yılının ilk altı ayında Rusya`ya yapılan tarımsal ihracatımızda, 2015 yılının aynı dönemine göre % 68`lik bir azalma meydana gelmiştir. Aynı dönemde Rusya`ya yapılan tarımsal ihracat gelirinde bir önceki yılın aynı dönemine göre 399.305 bin dolar, toplam tarımsal ihracatımızda 336.882 bin dolar azalma olmuştur.
  • En çok tarımsal ürün ihracatı yaptığımız ülkeler sırasıyla Irak, Almanya ve Rusya`dır. Irak`a yapılan tarımsal ihracatın değeri, Almanya ve Rusya`ya yapılan ihracatın toplam değerinden fazladır.
  • Yaş meyve ve sebze ihracatının % 40`ından fazlası Rusya`ya yapılmaktadır. Rusya`ya yapılan tarımsal ihracatın % 70`den fazlasını yaş meyve ve sebzeler oluşturmaktadır.
  • 2016 yılının ilk altı ayındaki tarımsal ihracat miktarı, geçmiş yılların aynı dönemlerindeki ihracat miktarı seviyesindedir. Aynı dönemde Rusya`ya yapılan ihracat miktarında ise % 80`e varan bir azalma meydana gelmiştir. İhracattaki bu kayıp, başka ülkelere yapılan tarımsal ihracatla önemli ölçüde giderilmiştir.
  • 2016 yılının ilk yarısında, bir önceki yılın aynı dönemine göre Rusya`ya yapılan ihracatta narenciyede % 61, yaş sebzede % 91, yaş meyvede % 77; yaş meyve ve sebzenin toplamında % 81`lik bir düşüş yaşanmıştır. Ancak aynı dönemde başka ülkelere yapılan ihracattaki artış nedeni ile yaş meyve ve sebzenin toplam ihracatındaki azalma % 3,5 olmuştur.
  • 2014 yılına kadar artarak devam eden ihracatımız son iki yıldır düşüş eğilimindedir. Petrol fiyatlarındaki düşüş 2015 yılından itibaren ithalatımızın azalmasına olumlu katkı yapmaktadır. 2015 yılında en fazla ihracat ve ithalat yaptığımız ülke Almanya`dır.
  • 2015 yılında en fazla turistin geldiği ülke Almanya, Rusya ve İran`dır. 2016 yılının ilk yarısında bir önceki yılın ilk yarısına göre Almanya`dan gelen turist sayısında % 29, Rusya`dan gelen turist sayısında% 87, toplam turist sayısında % 28 azalma meydana gelmiştir.

2. Yılların ilk yarılarında tarımsal ihracatımız

Rusya ile krizin devam ettiği 2006 yılının ilk altı ayına ilişkin isabetli bir değerlendirme için, tarımsal ürünlerin mevsimsel özellikleri dikkate alınarak, önceki yılların aynı dönemindeki ihracat rakamları ile karşılaştırma yapılması gerekmektedir. 

Gerek yıllık, gerekse yılların ilk yarısını esas alan ihracat rakamları incelendiğinde, ihracatımızın 2014 yılına kadar artış eğiliminde olduğunu, sonrasında ise düşüşe geçtiğini göstermektedir. Bu düşüş tarımsal ihracatımızda daha küçük olmuştur. 

Çizelge-1`deki son beş yılın ilk altı aylık veriler incelendiğinde, Rusya`ya yapılan ihracattaki düşüşün, tarımsal ihracata hemen o yıl yansımamış olmakla birlikte, uçak düşürülmesi krizi öncesi 2015 yılında başladığı, bu düşüşün kriz sonrası artarak devam ettiği görülmektedir. 

Çizelge-1 Ocak-Haziran aylarındaki toplam ihracat ve Rusya`nın payı (1000 $)

SEKTÖR

2012

2013

2014

2015

2016

Fındık ve Mamulleri

Toplam

789.888

794.129

919.696

1.355.670

927.446

Rusya

13.992

26.511

18.239

19.492

6.815

%

1,77

3,34

1,98

1,44

0,73

Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri 

Toplam

2.912.264

3.155.745

3.418.037

3.063.323

3.175.339

Rusya

39.408

57.732

64.914

34.566

20.590

%

1,35

1,83

1,90

1,13

0,65

Kuru Meyve ve Mamulleri   

Toplam

588.082

643.462

654.705

580.293

597.043

Rusya

22.472

24.367

18.551

10.313

8.826

%

3,82

3,79

2,83

1,78

1,48

Meyve Sebze Mamulleri  

Toplam

567.079

599.169

682.181

609.073

623.930

Rusya

5.050

8.426

7.183

3.360

1.379

%

0,89

1,41

1,05

0,55

0,22

Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller

Toplam

778.000

943.425

1.137.283

918.982

882.486

Rusya

10.610

15.661

28.791

5.010

23.039

%

1,36

1,66

2,53

0,55

2,61

Süs Bitkileri ve Mamulleri

Toplam

41.118

44.901

52.019

45.691

52.198

Rusya

2.140

2.070

3.914

31.123

4

%

5,20

4,61

7,52

68,11

0,01

Tütün

Toplam

523.263

522.229

527.391

458.611

557.575

Rusya

21.146

24.466

26.440

22.167

26.408

%

4,04

4,68

5,01

4,83

4,74

Yaş Meyve ve Sebze   

Toplam

1.093.386

1.097.446

1.145.406

995.194

891.782

Rusya

365.797

423.467

409.453

451.972

92.317

%

33,46

38,59

35,75

45,42

10,35

Zeytin ve Zeytinyağı

Toplam

96.428

272.736

129.561

108.284

90.443

Rusya

997

1.453

1.019

714

32

%

1,03

0,53

0,79

0,66

0,04

Tarımsal

İhracat

Toplam

7.389.508

8.073.242

8.666.278

8.135.122

7.798.240

Rusya

481.612

584.153

578.504

578.717

179.412

%

6,52

7,24

6,68

7,11

2,30

Tarım Dışı İhracat

Toplam

61.425.531

63.346.840

67.321.026

58.563.701

57.638.618

Rusya

2.744.096

2.824.650

2.434.390

1.321.664

584.860

%

4,47

4,46

3,62

2,26

1,01

TOPLAM İHRACAT

Toplam

68.815.039

71.420.081

75.987.305

66.698.823

65.436.859

Rusya

3.225.708

3.408.803

3.012.894

1.900.381

764.272

%

4,69

4,77

3,96

2,85

1,17

Kaynak, Türkiye İhracatçılar Meclisi

2012 yılının ilk altı ayında, toplam tarımsal ihracatımızın % 6,52`si Rusya`ya gerçekleştirilmiş ve bu oran sonraki yıllarda daha yüksek olmuşken, 2016 yılının ilk altı ayında bu oran % 2,3`e düşmüştür. 2016 yılının ilk altı ayında Rusya`ya yapılan tarımsal ihracatımızda, 2015 yılının aynı dönemine göre % 68`lik bir azalma meydana gelmiştir.

Alt sektörler bazında bakıldığında, 2012 yılında yaş meyve ve sebze ihracatımızın 1/3`ü Rusya`ya yapılmışken, bu oran 2016 yılının ilk altı ayında % 10,35 seviyesine düşmüştür. Krizden etkilenmeyen tek alt sektör, Rusya`nın kısıtlama dışında tuttuğu Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller grubu olmuştur. 2015 yılının ilk altı ayında bu alt gruptan yapılan ihracatın toplam ihracat içinde  % 0,55 olan payı, 2016 yılının ilk altı ayında % 2,61 olmuştur.

Son beş yılın Ocak-Haziran dönemini kapsayan altı aylık verilere ilişkin değerlendirmeyi daha yalın olarak ortaya koyabilmek için, 2012 yılı baz alındığında tarımsal ihracatımızın bu süreçteki konumu daha anlaşılır olacaktır. Çizelge-2`de bu kapsamda hazırlanmış veriler yer almaktadır.

Çizelge-2 Ocak-Haziran aylarındaki toplam ihracat ve Rusya`nın payı (Değer Olarak)

SEKTÖR

2012

2013

2014

2015

2016

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Fındık ve Mamulleri

100

100

101

189

116

130

172

139

117

49

Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri

100

100

108

146

117

165

105

88

109

52

Kuru Meyve ve Mamulleri 

100

100

109

108

111

83

99

46

102

39

Meyve Sebze Mamulleri

100

100

106

167

120

142

107

67

110

27

Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller

100

100

121

148

146

271

118

47

113

217

Süs Bitkileri ve Mamuller

100

100

109

97

127

183

111

164

127

0

Tütün

100

100

100

116

101

125

88

105

107

125

Yaş Meyve ve Sebze 

100

100

100

116

105

112

91

124

82

25

Zeytin ve Zeytinyağı

100

100

283

146

134

102

112

72

94

3

Tarımsal İhracat Toplam

100

100

109

121

117

120

110

114

106

37

Tarım Dışı İhracat

100

100

103

103

110

89

95

48

94

21

Toplam İhracat

100

100

104

106

110

93

97

59

95

24

Kaynak, Türkiye İhracatçılar Meclisi

Toplam ihracatımızda 2016 yılının ilk yarısında, 2012 yılına göre 5 puanlık bir düşüş meydana gelmişken, tarım dışı ihracatımızda 6 puanlık bir düşüş olmuştur. Bu düşüşlere karşın, aynı dönemde tarımsal ihracatı toplamımızda 6 puanlık bir artış olmuştur. 

İhracatımız, tarımsal ihracat da dahil olmak üzere, en yüksek seviyesine 2014 yılında ulaşmış, son iki yıldır düşüş eğiliminde olmuştur. 2016 yılının ilk yarısında, 2014 yılının ilk yarısına göre toplam ihracatımızda 15 puanlık, tarımsal ihracatımızda ise 11 puanlık bir azalış söz konusudur.

İhracatımız Rusya krizi üzerinden incelendiğinde, 2016 yılının ilk yarısına ait veriler, krizin etkisini çok açık olarak göstermektedir. Toplam ihracatımız 2016 yılının ilk yarısında 2015 yılına göre iki puanlık bir azalma göstermişken, aynı dönemde Rusya`ya yapılan toplam ihracatta 35 puanlık azalış olmuştur. Aynı dönemde Rusya`ya yapılan tarımsal ihracatta ise 77 puanlık bir azalış olması, krizin tarımsal ihracatımız üzerindeki etkisini bariz bir şekilde göstermektedir.

2.1 Tarımsal ihracatımızın yapısı

Tarımsal ihracatımızın yapısı incelendiğinde, toplam ihracat içinde en büyük payın, % 40`lar civarındaki oran ile Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri alt sektörüne ait olduğu görülmektedir. Çizelge-3`de tarımsal alt sektörlerin Ocak-Haziran dönmelerinde gerçekleşen ihracat değerleri üzerinden oransal payları yer almaktadır. Çizelgenin incelenmesinden de görüleceği üzere, hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamullerinden sonra, yıllara göre değişmekle birlikte, birbirine yakın oranlarda fındık ve mamülleri, su ürünleri ve hayvansal mamuller ile yaş meyve ve sebze gelmektedir.

Çizelge-3 Ocak-Haziran döneminde tarımsal ihracatta alt sektörlerin payları (%)

 

2012

2013

2014

2015

2016

SEKTÖR

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

Toplam

Rusya

 Fındık ve Mamulleri

10,69

2,91

9,84

4,54

10,61

3,15

16,66

3,37

11,89

3,80

 Hububat, Bakliyat, Yağlı Tohumlar ve Mamulleri

39,41

8,18

39,09

9,88

39,44

11,22

37,66

5,97

40,72

11,48

 Kuru Meyve ve Mamulleri 

7,96

4,67

7,97

4,17

7,55

3,21

7,13

1,78

7,66

4,92

 Meyve Sebze Mamulleri

7,67

1,05

7,42

1,44

7,87

1,24

7,49

0,58

8,00

0,77

 Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller

10,53

2,20

11,69

2,68

13,12

4,98

11,30

0,87

11,32

12,84

 Süs Bitkileri ve Mamulleri

0,56

0,44

0,56

0,35

0,60

0,68

0,56

5,38

0,67

0,00

 Tütün

7,08

4,39

6,47

4,19

6,09

4,57

5,64

3,83

7,15

14,72

 Yaş Meyve ve Sebze 

14,80

75,95

13,59

72,49

13,22

70,78

12,23

78,10

11,44

51,46

 Zeytin ve Zeytinyağı

1,30

0,21

3,38

0,25

1,49

0,18

1,33

0,12

1,16

0,02

TARIMSAL İHRACAT

100,0

100,0

100,00

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Kaynak, Türkiye İhracatçılar Meclisi

İhraç yapılan ülkeler incelendiğinde, tarımsal ihracatın en çok yapıldığı ülkenin Irak olduğu görülmektedir. Tarımsal ihracatın 2014 yılında % 19,34`ü, 2015 yılında ise % 16,88`i bu ülkeye yapılmıştır. Çizelge-4`ün incelenmesinden de anlaşılacağı üzere, Irak`tan sonra en fazla tarımsal ihracat yapılan ülkeler olarak Almanya ve Rusya gelmektedir.

Çizelge-4 Tarımsal ihracat yapılan başlıca ülkeler (Bin $)

Ülkeler

2014

2015

Değer (Bin $)

%

Değer (Bin $)

%

Irak

3.473.019

19,34

2.821.515

16,88

Almanya

1.486.776

8,28

1.530.616

9,15

Rusya

1.269.140

7,07

1.111.900

6,65

İtalya

926.651

5,16

896.698

5,36

Suriye

726.553

4,05

632.542

3,78

ABD

658.254

3,67

639.232

3,82

Hollanda

587.672

3,27

554.133

3,31

İngiltere

473.002

2,63

474.071

2,84

Fransa

467.949

2,61

518.901

3,10

Suudi Arabistan

382.454

2,13

433.916

2,60

Diğer Ülkeler

7.502.768

41,79

7.106.278

42,50

Toplam

17.954.238

100,00

16.719.802

100,00

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

Tarımsal ihracatımızda Rusya üçüncü sırada olmakla birlikte, Rusya yaş meyve ve sebze ihracatında ilk sırada yer almaktadır. Çizelge-3 incelendiğinde, tarımsal ihracat içinde yaş meyve sebzenin payı 2012 yılının ilk yarısında % 14,80 iken 2016 yılının aynı döneminde % 11,44 olmuştur. Yaş meyve sebzenin aynı dönemlerde Rusya`ya yapılan tarımsal ihracattaki payı ise sırası ile % 75,95 ve % 51,46`dır.

Yaş meyve ve sebze ihracatının 2014 ve 2015 yıllarında ülkelere göre dağılımını gösteren Çizelge-5 incelenecek olursa, ilk sırada yaklaşık % 40`lık payla Rusya`nın olduğu görülecektir.   

 Çizelge-5 Yaş sebze meyve ihracatı yapılan başlıca ülkeler (Bin $)

Ülkeler

2014

2015

Değer (Bin $)

%

Değer (Bin $)

%

Rusya

938.057

39,57

877.216

42,57

Irak

293.055

12,36

263.145

12,77

Almanya

180.940

7,63

155.341

7,54

Ukrayna

158.598

6,69

94.744

4,60

Bulgaristan

106.210

4,48

45.089

2,19

Romanya

75.806

3,20

76.115

3,69

Suudi Arabistan

56.807

2,40

72.099

3,50

Hollanda

47.698

2,01

43.644

2,12

İtalya

45.639

1,93

19.333

0,94

Beyaz Rusya

42.186

1,78

29.134

1,41

Diğer Ülkeler

425.514

17,95

384.635

18,67

Toplam

2.370.510

100,00

2.060.496

100,00

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

Tarımsal ihracata ilişkin değerlendirmede, ihraç edilen ürünlerden elde edilen gelir kadar, iç piyasadaki ürün arz/talebine olan etkisi nedeniyle ihraç edilen ürün miktarı da önem taşımaktadır. İhraç edilen ürün miktarının az olması, iç piyasadaki ürün fiyatının düşmesine, fazla olması ise ürün fiyatının artmasına yol açmaktadır.

2.2. Yaş meyve ve sebze ihracatının yapısı

2016 yılının ilk yarısında 2015 yılının aynı dönemine göre Rusya`ya yapılan yaş meyve ve sebze ihracatı 500 bin ton azalmıştır. Bu nedenle bu çalışmada yaş meyve ve sebze alt sektörünü esas alan bir değerlendirme yapılacaktır.   

Yaş meyve ve sebze ihracatımızda en önemli pazar haline gelmiş olan Rusya`nın, yaşanan kriz nedeni ile tarım ürünlerine yönelik getirdiği kısıtlama; iç piyasamız, üreticiler ve ihracatçılar açıdan önem arz etmektedir. Yaş meyve ve sebzenin diğer tarımsal ürünlere nazaran, muhafazasına ilişkin hassasiyetleri ve kısa sürede tüketilmesi gerekliliği bulunmaktadır. Bu özellik dikkate alınarak, yaş meyve ve sebzenin grubu içinde yer alan ürünler ayrı ayrı ele alınmıştır.

Çizelge-6`da yer alan, son dört yılın ilk altı ayındaki yaş meyve ve sebze ihracatı verileri krizin etkisini açıkça göstermektedir. Yaş meyve ve sebze grubu içinde narenciye, yaş sebze ve yaş meyve alt grupları bulunmaktadır.  Çizelge-6`da bu alt grupların son beş yılın ilk altı ayındaki toplam ihracat miktarları ve Rusya`ya yapılan ihracata ilişkin bilgiler yer almaktadır.

Yaş meyve ve sebzenin toplam ihracat miktarlarına bakıldığında, 2016 yılının ilk altı ayındaki ihracat miktarının, geçmiş yıllardaki ihracat miktarı seviyesinde olduğu görülmektedir. Aynı dönemde Rusya`ya yapılan ihracat miktarında ise % 80`i aşan bir azalma meydana gelmiştir. Ortaya çıkan bu azalmanın, toplam ihracat miktarında önemli bir azalma olmadığı göz önüne alındığında, başka ülkelere yapılan ihracatla giderildiği anlaşılmaktadır.

Narenciye alt grubundaki ürünlerin 2015 yılının ilk yarısında Rusya`ya yapılan ihracatında, 2016 yılının aynı döneminde % 61`lik bir azalma olmasına karşın, toplam narenciye ihracatında kayda değer bir azalma olmamıştır. Rusya`ya ihracatta meydana yaklaşık 100 bin tonluk azalış, özellikle Ukrayna, Irak, Suudi Arabistan, Polonya, Beyaz Rusya, Hollanda ve Romanya`ya yapılan narenciye ihracatındaki artışla karşılanmıştır.

Çizelge-6 Ocak-Haziran aylarında yapılan yaş meyve ve sebze ihracatı (Ton)

Ürün Adı

 

2012

2013

2014

2015

2016

NARENCİYE

Toplam

645.622

504.509

628.702

586.354

583.637

Rusya

121.878

141.599

127.092

167.433

65.423

%

18,88

28,07

20,21

28,55

11,21

YAŞ SEBZE

Toplam

679.883

838.793

841.251

625.690

612.711

Rusya

338.599

312.773

398.362

376.235

34.897

%

49,80

37,29

47,35

60,13

5,70

YAŞ MEYVE

Toplam

205.412

175.787

272.667

360.028

338.994

Rusya

46.617

48.826

49.404

98.451

22.455

%

22,69

27,78

18,12

27,35

6,62

TOPLAM

Toplam

1.530.917

1.519.089

1.742.620

1.572.072

1.535.342

Rusya

507.094

503.198

574.858

642.119

122.775

%

33,12

33,12

32,99

40,85

8,00

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

Rusya`ya 2016 yılının ilk yarısında yapılan yaş sebze/meyve ihracatında, 2015 yılının ilk yarısına göre 500 bin ton civarında bir azalış meydana gelmiştir. Ancak aynı dönemde toplam ihracattaki azalış 35 bin ton civarındadır. Rusya`ya ihracatta meydana gelen azalma, özellikle Beyaz Rusya, Gürcistan, Irak, Ukrayna, Suudi Arabistan, Suriye, Romanya, Polonya, Azerbaycan ve Almanya`ya yapılan ihracatla giderilmiştir.

Rusya`ya yapılan yaş sebze ürünlerinin ihracatı, 2015 yılının ilk yarısında toplam yaş sebze ihracatının % 60`ını bulmuşken, bu oran 2016 yılının aynı döneminde % 6`lar civarına düşmüştür. Bu oranlar % 91`lik bir azalmayı göstermektedir. Ancak bu düşüş,  toplam yaş sebze ihracatında, diğer ülkelere yapılan ihracattaki artış nedeniyle % 5 kadar bir azalmaya yol açmıştır.

Yaş meyvenin Rusya`ya yapılan ihracatta % 20`leri aşan payı, 2016 yılının ilk altı ayında % 6,62`ye düşmüştür. Bu değer 2015 yılına göre % 77`lik bir azalma olduğunu göstermektedir. Toplam ihracat miktarındaki azalışın daha düşük seviyede, % 6 olması, başka ülkelere yapılan ihracatta artış ile mümkün olmuştur.

Her üç grubun Rusya`ya yapılan ihracatta 2015 yılının ilk altı ayında % 40,85 olan payı, % 8`e düşmüş olup, % 81`lik bir azalma söz konusudur. Ancak toplam yaş meyve ve sebze ihracatımızda, bir öndeki yıla göre azalış % 3,5 kadar olmuştur.

3. NARENCİYE GRUBU ÜRÜNLERİN İHRACATI

Narenciye grubu içinde mandarin, limon, portakal ve greyfurt olmak üzere, dört önemli ürün yer almaktadır. 2016 yılının ilk yarısında, narenciye alt sektöründe yer alan limon dışındaki ürünlerin ihracatında bir sorun yaşanmadığı görülmektedir. Çizelge-7`de son beş yılın ilk altı aylarında yapılan narenciye ihracatına ilişkin bilgiler yer almaktadır.

3.1. Greyfurt: Greyfurt ihracatının yaklaşık % 20`si Rusya`ya yapılmaktadır. 2016 yılının ilk yarısında Rusya`ya yapılan greyfurt ihracatında bir önceki yıla göre artış meydana gelmiştir. Toplam greyfurt ihracatı Polonya, Romanya, Ukrayna ve Hollanda`ya yapılan ihracatla bir önceki yıla göre artış göstermiştir.

3.2. Limon: 2015 yılının ilk yarısında Rusya`ya yapılan limon ihracatı 66 bin tonu aşmışken, bu miktar 2016 yılının ilk yarısında 39 bin tonlara düşmüştür. Bu düşüş önemli ölçüde Irak, Romanya ve Ukrayna`ya yapılan limon ihracatındaki azalmadan kaynaklanmıştır.

Çizelge-7 Ocak-Haziran aylarında yapılan narenciye ihracatı (Kg)

Ürün Adı

 

2012

2013

2014

2015

2016

GREYFURT

Genel

111.308.373

80.813.873

120.412.703

88.013.122

123.513.127

Rusya

24.813.043

26.011.269

22.859.713

22.559.373

26.135.193

%

22,29

32,19

18,98

25,63

21,16

LİMON

Genel

190.123.036

164.643.624

171.607.971

223.820.559

160.101.534

Rusya

40.154.540

47.317.271

47.403.891

66.732.282

39.334.604

%

21,12

28,74

27,62

29,82

24,57

MANDARİN

Genel

133.101.826

127.790.382

132.520.721

109.456.779

115.530.963

Rusya

32.738.756

42.210.633

32.928.725

46.259.359

0,00

%

24,60

33,03

24,85

42,26

0,00

PORTAKAL

Genel

211.083.740

131.237.446

204.169.757

165.059.602

184.681.550

Rusya

24.168.294

26.059.430

23.899.427

31.881.680

0,00

%

11,45

19,86

11,71

19,32

0,00

DİĞER

TURUNÇGİLLER

Genel

5.475

23.703

928

24.254

1.345

Rusya

3.500

0,00

0,00

0,00

0,00

%

63,93

0,00

0,00

0,00

0,00

TOPLAM

Genel

645.622.448

504.509.027

628.712.079

586.374.316

583.828.518

Rusya

121.878.133

141.598.603

127.091.756

167.432.694

65.469.797

%

18,88

28,07

20,21

28,55

11,21

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

3.3. Mandarin: 2016 yılının ilk yarısında Rusya`ya mandarin ihracatı gerçekleşmemiş olmasına karşın, toplam ihracat bir önceki yıla göre artış göstermiştir. Rusya krizi nedeniyle meydana gelen ihracat kaybı, özellikle Irak, Ukrayna, Suudi Arabistan, Beyaz Rusya ve Romanya`ya yapılan ihracatla aşılmıştır.

3.4. Portakal. Portakal ihracatında, mandarin ihracatındaki durum gözlenmektedir. Rusya`ya ihracat yapılmamasına rağmen, toplam portakal ihracatı özellikle Irak, Ukrayna ve Polonya`ya yapılan ihracatla artış göstermiştir.

3.5. Diğer Turunçgiller: Bu grupta yer alan ürünler miktar olarak az olduğundan, değerlendirme dışı tutulmuştur.

2016 yılının ilk altı ayı ile bir önceki yılın ilk altı ayı kıyaslanacak olursa; greyfurtta % 17`lik, limonda % 18`lik, toplam narenciye ihracatında ise % 61`lik bir azalma olduğu görülmektedir. Aynı dönemde Rusya`ya yapılan mandarin ve portakal ihracı ise tamamen durmuştur.

4. YAŞ MEYVE GRUBU ÜRÜNLERİN İHRACATI

Rusya`ya yılların ilk yarısında 50 bin ton civarında olan taze meyve ihracatı miktarı, 2015 yılında önemli bir artış göstererek yaklaşık iki katına çıkmıştır. Ancak yaşanan krizin ve Rusya`nın yaptırımları nedeni ile ihracat miktarı, 2015 yılı öncesi yılların aynı dönemlerindeki ihracat miktarının yarısına düşmüştür.

2016 yılının ilk yarısında, bu grup içinde yer alan ürünlerden çilek, kayısı, elma, karpuz ve diğer meyvelerin toplam ihracatında ve Rusya`ya yapılan ihracatında azalma meydana gelirken, kiraz-vişne, nar, erik ve kavunun ihracatında artış olmuştur. Bu ürünlerde başka ülkelere yapılan ihracatın artması nedeniyle, Rusya`nın etkisi sınırlı kalmıştır.  Çizelge-8`de yaş meyve grubu içinde yer alan önemli ürünlerin ihracatına ilişkin bilgiler yer almaktadır.

4.1. Çilek: Yılın ilk yarılarındaki çilek ihracatımız son beş yılın en düşük seviyesinde gerçekleşmiştir. 2015 yılının ilk altı ayında ihraç edilen çileğin % 75`i Rusya`ya gitmişken, 2016 yılının ilk altı ayında Rusya`ya çilek ihracatı gerçekleşmemiştir. 2015 yılında Rusya dışındaki ülkelere yapılan çilek ihracatı 4 bin ton civarında iken, 2016 yılında 10 bin tona yaklaşmıştır. 2012 yılındaki verilere bakıldığında, Rusya dışındaki ülkelere bu miktara yakın çilek ihracatı yapıldığı dikkate alındığında, yeni pazarlar bulunmasından ziyade, sektörün bu miktarda ihracat yapacak kapasitesinin olduğu, bu kapasitenin kullanıldığı görülmektedir.

4.2. Kayısı. Kayısı ihracatımızın yarısı Rusya`ya yapılmaktadır. 2016 yılının ilk yarısında Rusya`ya kayısı ihracatı gerçekleşmemiştir. Bu dönemde, 2012 yılındaki miktarda bir ihracatın diğer ülkelere yapıldığı görülmektedir.

4.3. Kiraz-Vişne. Rusya`ya yapılan Kiraz-Vişne ihracatı, geçmiş yılların ilk yarılarındaki miktar düzeyinde gerçekleşmiştir. Ancak 2016 yılının ilk yarısındaki toplam kiraz ihracatımız % 50 civarında artış göstermiştir.

4.4. Nar: Rusya`ya yapılan nar ihracatımız bir önceki yılın düzeyinde kalmış olmakla birlikte,  toplam nar ihracatımız % 50 civarında artış göstermiştir.

4.5. Şeftali: Rusya`ya 2016 yılının ilk yarısında şeftali ihracatı olmamakla birlikte, ihracat bir önceki yılın yarısında Rusya`ya yapılmış toplam ihracat kadar olmuş, bu üründe ihracatçılarımız önemli bir başarı göstermiştir.

4.6. Üzüm: Üzüm ihracatında, şeftalideki benzer durum yaşanmıştır. Önceki yıllarda ihracatın yarısı Rusya`ya yapılmışken, bu ülkeye hiç ihracatın yapılmadığı 2016 yılında, bir önceki yılın toplam ihracat rakamı geçilmiştir.

4.7. Elma: Elma ihracatçıları 2015 yılında Rusya pazarında önemli bir gelişme göstermişken, 2016 yılında bu pazar kaybedilmiştir. Toplam elma ihracatında, Rusya`dan bağımsız % 30 civarında bir azalış meydana gelmiştir.

4.8. Erik: Rusya`ya 2016 yılının ilk yarısında erik ihracatı yapılmamış olmakla birlikte, bu üründe önemli bir başarı gösterilerek, son beş yılın en fazla ihracatı gerçekleştirilmiştir.  

4.9. Karpuz: Rusya`ya olan karpuz ihracat miktarı son dört yılın ilk yarılarında artış eğiliminde olmuş, 2015 yılında bir önceki yıla göre iki kattan daha fazla artış göstermişse de, 2016 yılının ilk yarısında 2015 yılından daha az olmuştur.

Çizelge-8 Ocak-Haziran aylarında yapılan yaş meyve ihracatı (Kg)

 

 

2012

2013

2014

2015

2016

ÇİLEK

Toplam

21.393.426

19.266.405

14.296.231

16.984.828

9.632.822

Rusya

12.209.307

11.512.031

9.949.887

12.577.188

0,00

%

57,07

59,75

69,60

74,05

0,00

KAYISI

Toplam

34.791.218

26.394.746

22.169.535

46.840.843

24.864.139

Rusya

13.677.834

12.184.176

11.608.690

25.962.225

150

%

39,31

46,16

52,36

55,43

0,00

KİRAZ

VİŞNE

Toplam

31.535.929

32.951.634

30.946.598

34.638.795

50.793.316

Rusya

7.262.926

7.513.308

5.021.123

10.768.237

9.003.772

%

23,03

22,80

16,23

31,09

17,73

NAR

Toplam

17.408.222

31.496.247

46.703.621

53.658.061

74.994.868

Rusya

5.165.676

7.709.999

8.953.433

10.313.400

10.114.824

%

29,67

24,48

19,17

19,22

13,49

ŞEFTALİ

Toplam

15.739.544

16.018.358

19.135.125

32.210.704

33.474.583

Rusya

5.119.179

5.520.469

6.993.681

16.956.268

400

%

32,52

34,46

36,55

52,64

0,00

ÜZÜM

Toplam

2.180.458

2.571.654

3.736.537

2.388.505

2.776.082

Rusya

621.355

1.226.511

1.569.652

1.405.096

0,00

%

28,50

47,69

42,01

58,83

0,00

ELMA

Toplam

39.771.543

12.551.135

83.921.273

96.917.105

60.768.477

Rusya

0,00

45.711

0,00

10.188.168

0,00

%

0,00

0,36

0,00

10,51

0,00

ERİK

Toplam

8.394.604

8.366.804

6.829.552

14.266.669

18.688.452

Rusya

523.493

1.124.495

884.172

2.585.903

0,00

%

6,24

13,44

12,95

18,13

0,00

KARPUZ

Toplam

24.492.963

14.619.268

31.445.222

52.010.036

44.866.192

Rusya

1.108.942

1.034.310

2.734.259

6.354.028

1.943.905

%

4,53

7,07

8,70

12,22

4,33

KAVUN

Toplam

2.711.298

2.607.099

3.413.604

3.531.024

4.430.356

Rusya

69.775

92.169

427.612

1.013.289

368.990

%

2,57

3,54

12,53

28,70

8,33

DİĞER TAZE

MEYVELER

Toplam

6.993.054

8.996.791

9.914.706

6.747.099

1.379.262

Rusya

858.720

863.285

1.137.456

328.428

998.971

%

12,28

9,60

11,47

4,87

7,24

TOPLAM TAZE

MEYVELER

Toplam

205.412.259

175.840.140

272.512.003

360.193.668

339.081.913

Rusya

46.617.207

48.826.464

49.279.965

98.452.230

22.431.012

%

22,69

27,77

18,08

27,33

6,62

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

4.10. Kavun: Kavun ihracatı da karpuz ihracatına benzer bir seyir izlemiş, 2015 yılının ilk yarısında bir önceki yıla göre iki kattan fazla artış göstermişse de, 2016 yılının ilk yarısında 2015 yılının gerisine düşmüştür.

4.11. Diğer Taze Meyveler: Bu grupta yer alan ürünler miktar olarak az olduğundan, değerlendirme dışı tutulmuştur.

5. YAŞ SEBZE GRUBU ÜRÜNLERİN İHRACATI

Yaş sebze ürünleri ihracatımız yıllara göre değişiklik göstermektedir. 2016 yılının ilk yarısında 600 bin tonu geçmiştir. Bu miktar 2015 yılına yakın bir miktar olmakla birlikte, 2013 ve 2014 yıllarının ilk yarısında 800 bin tonu geçen ihracata göre % 25 kadar bir azalışı göstermektedir. Bu ihracat miktarı içinde Rusya`nın payı 2015 yılının ilk yarısında % 60 iken, 2016 yılının aynı döneminde % 6 ‘lar civarına düşmüştür. Toplam ihracatın bir önceki yıla yakın olması, diğer ürün gruplarında olduğu gibi, başka ülkelere yapılan ihracatta artış olduğunu göstermektedir.

Bu grup içinde yer alan ürünlerden domates, soğan, kabak, lahana ve pırasanın ihracatında, 2016 yılının ilk yarısındaki azalma meydana gelirken, biber, kabak, patlıcan, havuç-turp ve diğer sebzelerin ihracatında artış olmuştur. Çizelge-9`da yaş sebze grubu içinde yer alan önemli ürünlerin son beş yılın Ocak-Haziran aylarını kapsayan dönemdeki ihracatına ilişkin bilgiler yer almaktadır.

5.1 Domates: Rusya`ya Ocak-Haziran dönemlerinde 300 bin tona yakın domates ihracatı gerçekleştirilmekteyken, 2016 yılında ihracat yapılamamıştır. Rusya`ya ihracat yapılamaması nedeniyle ortaya çıkan olumsuzluk, diğer ülkelere yapılan ihracatın artmasıyla telafi edilmiştir. 2016 yılının ilk yarısında, bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracatın on kat arttığı Beyaz Rusya ve Irak`a yapılan domates ihracatı sırasıyla 66 bin ton ve 57 bin ton olmuştur. Gürcistan, Ukrayna, Romanya ve Suudi Arabistan`a yapılan domates ihracatında da bir önceki yılın ilk yarısına göre önemli artışlar meydana gelmiştir.

5.2 Soğan: 2016 yılının ilk yarısında Rusya`ya soğan ihracatı gerçekleşmemiştir. Aynı dönemde diğer ülkelere yapılan ihracat da, önceki yıllara göre azalma göstermiştir.

5.3 Biber: 2016 yılının ilk yarısındaki biber ihracatı bir önceki yıla göre üçte bir oranında azalmış olmakla birlikte, bu azalış diğer ülkelere yapılan ihracattaki azalışla telafi edilmiştir.

5.4 Kabak: Rusya`ya yapılan yaş sebze ihracatında, lahana ile beraber ihraç miktarı artan bir üründür. 2015 yılının ilk yarısında Rusya`ya yapılan kabak ihracatı, 2016 yılının aynı döneminde yaklaşık % 30 artış göstermiştir.

5.5 Hıyar: Rusya`ya yapılan ihracatı tamamen duran ürünlerden biri hıyardır. Rusya dışındaki ülkelere yapılan hıyar ihracatında bir miktar artış olmuşsa da, meydana gelen azalmayı telafi edici miktarda değildir.

5.6 Patlıcan: 2016 yılında Rusya`ya yapılan patlıcan ihracatı 2015 yılına göre % 40`a yakın azalış göstermiş olmakla birlikte, diğer ülkelere yapılan ihracatla bu azalış telafi edilmiştir.

5.7 Havuç Turp. Rusya`ya 2016 yılında havuç, turp ihracatı olmamakla birlikte, ihracat miktarı son beş yılın en yükseği olmuştur.

5.8 Lahana: 2016 yılının ilk yarısında Rusya`ya yapılan lahana ihracı, 2015 yılının iki katı olarak gerçekleşmiş, ancak toplam lahana ihracat miktarında azalış olmuştur.

5.9 Pırasa: 2016 yılının ilk yarısında toplam pırasa ihracatı yarıya yakın düşmesine karşın, Rusya`ya yapılan ihracat 2015 yılının bir miktar üzerinde olmuştur.

5.10 Diğer Sebzeler: 2016 yılında diğer sebzelerin toplam ihracat miktarında, patates ihracatı nedeniyle önemli bir artış görülmektedir. Rusya`ya yapılan diğer sebzeler ihracat miktarında 2015 yılına göre yarıya yakın bir azalma görülmektedir.

Çizelge-9 Ocak-Haziran aylarında yapılan yaş sebze ihracatı (Kg)

ÜRÜN

 Miktar

2012

2013

2014

2015

2016

DOMATES

Toplam

421.696.310

365.928.332

469.036.468

384.535.973

314.522.042

Rusya

272.998.703

252.299.461

283.904.642

288.439.991

20.000

%

64,74

68,95

60,53

75,01

0,01

SOĞAN

Toplam

94.134.374

98.994.471

185.515.618

70.775.637

29.506.813

Rusya

32.863.330

21.977.106

59.832.898

35.022.918

0

%

34,91

22,20

32,25

49,48

0,00

BİBER  

Toplam

46.878.492

44.944.218

54.281.818

59.634.208

66.644.335

Rusya

4.595.375

5.564.051

8.025.421

12.639.844

3.297.320

%

9,80

12,38

14,78

21,20

4,95

KABAK 

Toplam

23.111.611

30.509.589

38.309.993

34.856.854

42.066.672

Rusya

7.131.177

13.243.890

17.772.279

20.434.682

27.374.140

%

30,86

43,41

46,39

58,62

65,07

HIYAR 

Toplam

31.485.573

29.681.389

42.470.313

30.787.668

20.197.514

Rusya

18.070.820

15.752.419

23.767.052

14.336.058

0

%

57,39

53,07

55,96

46,56

0,00

PATLICAN 

Toplam

7.972.637

9.321.667

14.128.201

14.199.132

16.200.303

Rusya

2.191.920

3.044.460

3.506.167

3.676.463

2.221.445

%

27,49

32,66

24,82

25,89

13,71

HAVUÇ

TURP 

Toplam

16.407.419

21.198.884

12.822.121

9.156.709

24.098.569

Rusya

342.804

739.553

0

32.622

0

%

2,09

3,49

0,00

0,36

0,00

LAHANA 

Toplam

1.780.977

2.511.387

3.220.825

7.168.599

5.499.410

Rusya

68.100

0

725.222

707.636

1.464.754

%

3,82

0,00

22,52

9,87

26,63

PIRASA 

Toplam

7.448.573

14.782.754

3.556.205

6.008.637

3.369.412

Rusya

0

5.313

0

20.360

22.950

%

0,00

0,04

0,00

0,34

0,68

DİĞER

SEBZELER 

Toplam

28.967.014

221.128.114

17.198.480

8.581.142

90.652.211

Rusya

336.732

297.829

167.471

924.885

513.545

%

1,16

0,13

0,97

10,78

0,57

TOPLAM

SEBZE 

Toplam

679.882.979

839.000.804

840.540.042

625.704.560

612.757.281

Rusya

338.598.960

312.924.082

397.701.152

376.235.459

34.914.154

%

49,80

37,30

47,31

60,13

5,70

Kaynak, Yaş Sebze Meye İhracatçıları Birliği

6. Krizin diğer boyutları

Rusya ile yaşanan krizin boyutlarının ve etkisinin daha iyi anlaşılabilmesi için sadece tarımsal ürünler ihracatı açısından değil, genel ticaretimiz ve turizm açısından da değerlendirilmesi yararlı olacaktır.

6.1 Ne satıyor, ne alıyoruz?

2014 yılında 157 milyar doları geçmiş olan ihracatımız, 2015 yılında 143 milyar dolara gerilemiştir. İhraç ettiğimiz ürünlere bakıldığında, 2015 yılında en büyük payın "Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları, bunların aksam, parça, aksesuarı" faslında yer alan ürünler olduğu görülmektedir. Bu faslı sırasıyla Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları faslı ile "Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar, kıymetli metaller, inciler, taklit mücevherci eşyası, metal paralar" faslında yer alan ürünler izlemektedir. Çizelge-10`da fasıllara göre ihracat bilgileri yer almaktadır.

Çizelge-10 Son Beş Yıldaki İhracatımız (Milyon $)

Fasıl adı[1]

Yıllar

2011

2012

2013

2014

2015

(1) Motorlu kara taşıtları

Değer

15.803

15.148

17.000

18.063

17.463

%

11,71

9,94

11,20

11,46

11,08

(2) Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar

Değer

11.561

12.000

12.989

13.591

12.334

%

8,57

7,87

8,56

8,62

7,83

(3) Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar

Değer

3.739

16.325

6.999

7.717

11.264

%

2,77

10,71

4,61

4,90

7,15

Örme giyim eşyası ve aksesuarı

Değer

8.386

8.419

9.245

10.024

8.927

%

6,22

5,52

6,09

6,36

5,66

(4) Elektrikli makina ve cihazlar

Değer

8.874

9.373

9.544

9.692

8.279

%

6,58

6,15

6,29

6,15

5,25

Demir ve çelik

Değer

11.225

11.332

9.919

9.244

6.557

%

8,32

7,43

6,53

5,87

4,16

Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarı

Değer

5.124

5.431

5.714

6.233

5.917

%

3,80

3,56

3,76

3,95

3,75

Demir veya çelikten eşya

Değer

5.748

6.093

6.148

6.356

5.466

%

4,26

4,00

4,05

4,03

3,47

Plastikler ve mamulleri

Değer

4.580

5.013

5.609

6.097

5.359

%

3,40

3,69

3,29

3,87

3,40

(5) Mineral yakıtlar, mineral yağlar  

Değer

6.539

7.708

6.725

6.112

4.518

%

4,85

5,06

4,43

3,88

2,87

Diğer fasıllar

Değer

53.327

55.619

61.911

64.480

57.762

%

39,53

36,48

40,78

40,91

36,65

Toplam

Değer

134.907

152.462

151.803

157.610

143.846

%

100,00

100,00

100,00

100,00

100,00

Kaynak; TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

İthal ettiğimiz ürünlere bakıldığında ilk üç sırada "Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler, bitümenli maddeler, mineral mumlar" faslı içinde yer alan ürünler, "Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları" içinde yer alan ürünler ve "Elektrikli makina ve cihazlar, ses kaydetme-verme, televizyon görüntü-ses kaydetme-verme cihazları, aksam-parça-aksesuarı" faslı içinde yer alan ürünler bulunmaktadır. Çizelge-11`de son beş yıldaki ithalatımıza ilişkin veriler yer almaktadır.

 Çizelge-11 Son Beş Yıldaki İthalatımız  (Milyon $)


Fasıl adı[2]

Yıllar

2011

2012

2013

2014

2015

(1) Mineral yakıtlar, mineral yağlar

Değer

54.118

60.117

55.917

54.889

37.843

%

22,47

25,41

22,22

22,66

18,26

(2) Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar

Değer

27.111

26.316

30.157

28.104

25.587

%

11,26

11,13

11,98

11,60

12,35

(3) Elektrikli makina ve cihazlar

Değer

16.835

16.280

17.759

17.949

17.638

%

6,99

6,88

7,06

7,41

8,51

(4) Motorlu kara taşıtları

Değer

17.184

14.514

16.808

15.736

17.544

%

7,14

6,14

6,68

6,50

8,47

Demir ve çelik

Değer

20.424

19.642

18.691

17.576

14.775

%

8,48

8,30

7,43

7,26

7,13

Plastikler ve mamulleri

Değer

12.579

12.505

13.881

14.151

12.268

%

5,22

5,29

5,52

5,84

5,92

Organik kimyasal ürünler

Değer

5.504

5.065

5.314

5.833

4.716

%

2,29

2,14

2,11

2,41

2,28

(5) Tıbbi, cerrahi alet ve cihazlar

Değer

4.116

4.056

4.559

4.878

4.621

%

1,71

1,71

1,81

2,01

2,23

Eczacılık ürünleri

Değer

4.697

3.996

4.151

4.428

4.296

%

1,95

1,69

1,65

1,83

2,07

(6) Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar

Değer

7.022

8.529

16.234

8.121

4.183

%

2,92

3,61

6,45

3,35

2,02

Diğer Fasıllar

Değer

71.251

65.525

68.191

70.512

63.764

%

29,58

27,70

27,10

29,12

30,77

Toplam

Değer

240.842

236.545

251.661

242.177

207.236

%

100,00

100,00

100,00

100,00

100,00

Kaynak; TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

İhracat ve ithalat verilerine bakıldığında, ihracatımızın ithalatımızı karşılamadığı ve dış ticaret açığımız olduğu görülmektedir. Son yıllarda petrol fiyatlarındaki düşme nedeni ile 100 milyar dolar civarındaki dış ticaret açığımız, 65 milyar dolar seviyelerine inmiştir.

İhraç edilen ürünler içinde ilk sırada motorlu kara taşıtları gelmektedir. 2015 yılında bu fasıldan 17 milyar doları aşan bir ihracat gerçekleştirilmiştir. Ancak aynı fasıldan ithalat rakamlarına bakıldığında, 2015 yılında hemen hemen aynı miktarda ithalat yapıldığı görülmektedir. Bu durum ihracat içinde önemli yer tutan otomotiv sektörünün, dışa bağımlı, montaja dayalı yapısından kaynaklanmaktadır.   

Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları ile elektrikli makina ve cihazlar, ses kaydetme-verme, televizyon görüntü-ses kaydetme-verme cihazları, aksam-parça-aksesuarı fasıllarında, ihraç edilen ürünlerin yaklaşık iki katı miktarda ithalat yapılmaktadır.

En önemli ithalat kalemi olan "Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler, bitümenli maddeler, mineral mumlar" faslından yapılan petrol ithalatı, dünya piyasalarında petrol fiyatlarının düşmesi nedeniyle, 2015 yılında bir önceki yıla göre % 31 oranında azalmıştır.

6.2 Kimlere satıyor, kimlerden alıyoruz?

İhracatımız içinde en önemli yer tutan ülke Almanya olup, toplam ihracatta % 10 civarında bir paya sahiptir. Çizelge-12`de yer alan ihracat yaptığımız ülkeler incelendiğinde, batı ülkelerinin ihracatımızda önemli yer tuttuğu görülmektedir.

                    Çizelge-12 Son Beş Yıldaki İhracatımız (Milyon $)

Ülkeler

2011

2012

2013

2014

2015

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Almanya

13.951

10,34

13.124

8,61

13.703

9,03

15.147

9,61

13.417

9,33

Irak

8.310

6,16

10.822

7,10

11.949

7,87

10.888

6,91

8.550

5,94

İngiltere

8.151

6,04

8.694

5,70

8.785

5,79

9.903

6,28

10.557

7,34

İtalya

7.851

5,82

6.373

4,18

6.718

4,43

7.141

4,53

6.888

4,79

Fransa

6.806

5,04

6.199

4,07

6.377

4,20

6.464

4,10

5.845

4,06

Rusya

5.993

4,44

6.681

4,38

6.964

4,59

5.943

3,77

3.589

2,49

ABD

4.584

3,40

5.604

3,68

5.640

3,72

6.342

4,02

6.396

4,45

İspanya

3.918

2,90

3.717

2,44

4.334

2,86

4.750

3,01

4.743

3,30

BAE

3.707

2,75

8.175

5,36

4.966

3,27

4.656

2,95

4.681

3,25

İran

3.590

2,66

9.922

6,51

4.193

2,76

3.886

2,47

3.664

2,55

Genel Toplam

134.907

100,0

152.462

100,0

151.803

100,0

157.610

100,0

143.844

100,0

               Kaynak; TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

Çizelge-13`de yer alan ithalat yaptığımız ilk on ülke incelendiğinde, en çok ihracat yaptığımız on ülke içinde yer alan batı ülkelerinin, ithalatımız içinde de yer aldığı görülmektedir. Önemli ölçüde petrol ve doğalgaz ithalatı yaptığımız Rusya, petrol fiyatlarındaki hareketliliğe göre küçük değişkenlikler göstermekle birlikte, ithalatımız içinde en önemli yere sahiptir.

En çok ihracat yaptığımız on ülke içinde olmamakla birlikte, en çok ithalat yaptığımız ilk on ülke arasında yer alan Çin, Güney Kore ve Hindistan ile ülkemiz aleyhine bir ticaret ilişkisi mevcuttur. Bu ülkelere yaptığımız ihracat, bu ülkelerden yaptığımız ithalatın % 10`u düzeyindedir.

                         Çizelge-13 Son Beş Yıldaki İthalatımız (Milyon $)

Ülkeler

2011

2012

2013

2014

2015

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Değer

%

Rusya

23.953

9,95

26.625

11

25.064

9,96

25.289

10,44

20.402

9,84

Almanya

22.986

9,54

21.401

9,05

24.182

9,61

22.369

9,24

21.352

10,30

Çin

21.693

9,01

21.295

9,00

24.686

9,81

24.918

10,29

24.873

12,00

ABD

16.034

6,66

14.131

5,97

12.596

5,01

12.728

5,26

11.141

5,38

İtalya

13.450

5,58

13.344

5,64

12.885

5,12

12.056

4,98

10.639.

5,13

İran

12.462

5,17

11.965

5,06

10.383

4,13

9.833

4,06

6.096

2,94

Fransa

9.230

3,83

8.590

3,63

8.080

3,21

8.123

3,35

7.598

3,67

Hindistan

6.499

2,70

5.844

2,47

6.368

2,53

6.899

2,85

5.614

2,71

Güney Kore

6.298

2,62

5.660

2,39

6.088

2,42

7.548

3,12

7.057

3,41

İspanya

6.196

2,57

6.024

2,55

6.418

2,55

6.076

2,51

5.589

2,70

Genel Toplam

240.842

100,0

236.545

100,0

251.661

100,0

242.178

100,0

207.236

100,0

                 Kaynak; TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

6.3. Dış ticaret açısından Rusya ile ilişkilerimiz

Rusya ile olan dış ticaretimiz incelendiğinde, doğalgaz ithalatımızın önemli kısmının bu ülkeden karşılanması nedeniyle ülkemiz aleyhine bir ticaret dengesi bulunmaktadır. Özellikle İhracatımızdaki gelişme ve iyi ilişkilerle ihracatın ithalatı karşılama oranı, Çizelge-14`de görüleceği üzere, 2013 yılında % 28`ler düzeyine çıkmış olmakla birlikte, 2014 yılında Rusya`nın ekonomisindeki sorunlar nedeni ile izleyen yıllarda düşmüştür. 2016 yılında, yaşanan kriz nedeni ile bu oranın daha da düşmesi beklenmektedir.

                       Çizelge- 14 Rusya ile dış ticaretimizde ihracatımızın ithalatı karşılama oran

 

2011

2012

2013

2014

2015

Değer ($)

 (%)

Değer ($)

 (%)

Değer ($)

 (%)

Değer ($)

 (%)

Değer ($)

 (%)

İhracat

5.993

25,02

6.681

25,09

6.964

27,78

5.943

23,5

3.589

17,59

İthalat

23.953

26.625

25.064

25.289

20.402

Kaynak; TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

Doğalgaz ihtiyacımızın % 55`i Rusya`dan karşılanmakta olup, yapılan uzun süreli anlaşmalar ve boru hatları nedeniyle bu oranda bir değişiklik beklenmemektedir. Bundan dolayı ihracat/ithalat dengesinin sağlanması mümkün görülmemektedir.

6.4. Turizm

Dış ticaret açığımızın azalmasına önemli katkı yapan sektörlerin başında turizm sektörü gelmektedir. Birçok ülke ile bozulan ilişkilerimiz, ülkemizin bulunduğu coğrafyadaki kaotik durum ve ülkemizde meydana gelen terör olayları, turizm sektörünü ve ülkemize gelen turist sayısını olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle ülkemize gelen turist sayısında 2016 yılında önemli azalmalar meydana gelmiştir. Almanya`dan sonra en çok turistin geldiği Rusya ile ülkemiz arasında yaşanan kriz, sorunun daha da büyümesine yol açmıştır.

2016 yılının ilk altı ayında gelen turist sayısında, Çizelge-15`de de görüleceği üzere, bir önceki yılın aynı dönemindeki turist sayısına göre % 28`lik bir azalma meydana gelmiştir.  % 87`lik azalma ile turist sayısının en çok azaldığı ülke Rusya`dır. Aynı dönemde gelen turist sayısının arttığı ülkeler İran, Gürcistan ve Ukrayna`dır.

Batı ülkelerinden gelen turist sayısındaki azalma dikkat çekicidir. Ülkemizin bulunduğu coğrafya ve terör eylemlerinin devam etmesi, ülkemize gelen turist sayısındaki azalmanın sürmesine neden olacak en önemli faktördür. Bu nedenle turizm sektöründe turist gelmemesi ile ilgili sorunun, tek başına Rusya ile ülkemiz arasında yaşanan krizden kaynaklanmadığı, diğer ülkelerden gelen turist sayısında da azalmalar olduğu gözden kaçırılmamalıdır.

Çizelge-15`de ülkemize gelen turist sayısı ve 2016 yılının ilk yarısı ile önceki yılların ilk yarısına ilişkin veriler yer almaktadır.

                                 Çizelge-15 Ülkemize gelen yabancıların ülkelere göre dağlımı

 

 

2011

2012

2013

2014

2015

2016

%

Fark *

YABANCILAR TOPLAMI

6Ay

13.027.494

12.723.978

14.549.521

15.238.221

14.894.754

10.740.226

27,89

12 Ay

31.456.076

31.782.832

34.910.098

36.837.900

36.244.632

-

ALMANYA

6Ay

1.915.691

1.924.108

1.989.620

1.901.523

2.109.763

1.502.949

28,76

12 Ay

4.826.315

5.028.745

5.041.323

5.250.036

5.580.792

-

RUSYA

6Ay

1.491.836

1.429.959

1.695.130

1.923.811

1.454.618

183.828

87,36

12 Ay

3.468.214

3.599.925

4.269.306

4.479.049

3.649.003

-

İRAN

6Ay

915.386

552.951

528.669

749.802

809.790

859.954

+6,19

12 Ay

1.879.304

1.186.343

1.196.801

1.590.664

1.700.385

-

İNGİLTERE

6Ay

966.690

895.358

917.205

961.130

950.313

693.081

27,07

12 Ay

2.582.054

2.456.519

2.509.357

2.600.360

2.512.139

-

BULGARİSTAN

6Ay

667.814

646.912

707.840

767.383

828.418

783.429

5,43

12 Ay

1.491.561

1.492.073

1.582.912

1.693.591

1.821.480

-

FRANSA

6Ay

507.393

419.744

435.355

421.956

327.789

218.950

33,20

12 A7

1.140.459

1.032.565

1.046.010

1.037.152

847.259

-

GÜRCİSTAN

6Ay

484.270

589.939

804.513

805.782

825.378

1.038.228

+25,79

12 Ay

1.152.661

1.404.882

1.769.447

1.755.289

1.911.832

-

HOLLANDA

6Ay

476.095

482.780

528.327

511.715

483.121

364.466

24,56

12 Ay

1.222.823

1.273.593

1.312.466

1.303.730

1.232.487

-

YUNANİSTAN

6Ay

314.798

296.843

318.464

383.882

358.581

283.415

20,96

12 Ay

702.017

669.823

703.168

830.841

755.414

-

ABD

6Ay

310.701

327.455

332.327

338.067

346.691

254.701

26,53

12 Ay

757.143

771.837

785.971

784.917

798.787

-

UKRAYNA

6Ay

272.105

269.601

325.209

299.258

284.663

414.994

+45,78

12 Ay

602.404

634.663

756.187

657.051

706.551

-

AZERBAYCAN

6Ay

281.137

249.171

272.005

271.693

265.639

238.619

 

10,17

12 Ay

578.685

593.238

630.754

657.684

602.488

-

                          * 2015 yılının ilk yarısı ile 2016 yılının ilk yarısı arasındaki % fark

                           Kaynak, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Turizm istatistikleri 

Ülkemize gelen turist sayısının azalması, bu sektöre yönelik yapılan yatırımların atıl kalmasına, istihdamda daralmaya, en önemli geliri turizm geliri olan birçok tatil yöresinde önemli sorunlara yol açacaktır. Güvenlikle ilgili kaygılar ortadan kalmadıkça, ülkemizin dünyadaki imajında olumlu yönde değişimler olmadıkça, iyi komşuluk ilişkilerimiz sürmedikçe turist sayısındaki azalmanın giderilmesi mümkün görülmemektedir. Belirtilen konularda iyileşme sağlansa dahi, kısa dönemde turizm sektöründe sorunların giderilmesi beklenmemelidir.

7. Sonuç yerine

Rusya ile uçak düşürülmesi sonrası yaşanan kriz, bu ülkeye yapılan tarımsal ihracatımızda önemli azalmalara yol açmıştır. Rusya`nın tarımsal ihracatımızda % 7 olan payı, kriz sonrası Ocak-Haziran aylarını kapsayan dönemde % 2`lere düşmüştür. Bu düşüş, bir önceki yılın aynı dönemine göre  % 70`lere varan oranda azalma anlamına gelmektedir. Aynı dönemde tarımsal ihracatımızdaki azalış ise % 4 olmuştur. Tarımsal ihracatımızdaki azalışın daha düşük oranda olması, Rusya pazarına gönderilmeyen ürünlerin, başka ülkelere gönderilerek, krizin etkisinin azaltıldığını göstermektedir.

Rusya ile yaşanan kriz sadece tarımsal ticaretimizi değil, 4 milyona aşkın turistin geldiği bu ülkeden gelen turist sayısının da % 87 oranında azalmasına yol açarak, turizm sektörünü de etkilemiştir. Almanya`dan sonra en yüksek dış ticaret hacmine sahip olduğumuz Rusya ile ilişkilerimizde duygusallık ve hamasete yer verilmesinin, her iki ülkenin de menfaatine olmadığı kısa sürede ortaya çıkmıştır.

Dış ticaret verileri, ülkemizin yönünün sadece yönetim sistemi ve demokrasi anlamında değil,  ticaret anlamında da batıda olduğunu ve olması gerektiğini açıkça göstermektedir. Bu nedenle batıyla ve Avrupa ile olan ilişkilerimizde seviyeli, tutarlı ve çağdaş hukuk normlarını benimseyen bir yaklaşım içinde olunması, ülkemizin menfaatine bir yaklaşım olacaktır. AB`nin lokomotif ülkesi Almanya ile zaman zaman yaşanan polemiklerden, bu ülke ile olan ticari ilişkilerimiz ve orada yaşayan vatandaşlarımız dikkate alınarak kaçınılması, tarihsel iyi ilişkilerin sürdürülmesi gerçekçi bir yaklaşım olacaktır.

Rusya dış ticaretimizde önemli bir yeri olan ülkedir. Son dönemde iki ülke yetkilileri arasında karşılıklı olarak ifade edilen olumlu mesajların ve son olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Putin arasında yapılan görüşmelerin, iki ülke arasında yaşanan krizi gidermesini ve ilişkilerin kısa sürede eski düzeyine gelmesini diliyoruz. Ancak unutulmaması gereken, ekonomik sorunun sadece Rusya ile aramızdaki ticari ilişkilerin kötüleşmesinden kaynaklanmadığı, genel olarak dış ticaretimizde bir sorun olduğunun görülmesidir. 

Ülkelerin ikili ilişkilerinde dostluklar, duygusallıklar değil, karşılıklı çıkarlar vardır. İhtiyacımız olan, son yıllarda yaşananlardan ders çıkarılıp, çevremizden başlayarak olabilecek en geniş kapsamda barış, istikrar ve güvenliği sağlayıcı, karşılıklı çıkarlara dayanan bir politikanın hayata geçirilmesi, dünyaya siyasi ve diplomatik olarak güven verilmesidir. Böyle bir politika gerek ülkemiz, gerekse coğrafyamızdaki halklar için en yararlı sonuçları ortaya çıkaracaktır.

 

ZİRAAT MÜHENDİSLERİ ODASI



 

[1] (1) Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları, bunların aksam, parça, aksesuarı, (2) Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları, (3) Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar, kıymetli metaller, inciler, taklit mücevherci eşyası, metal paralar, (4) Elektrikli makina ve cihazlar, ses kaydetme-verme, televizyon görüntü-ses kaydetme-verme cihazları, aksam-parça-aksesuarı, (5) Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler, bitümenli maddeler, mineral mumlar

 

 

 

[2] (1) Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler, bitümenli maddeler, mineral mumlar, (2) Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler, bunların aksam ve parçaları, (3) Elektrikli makina ve cihazlar, ses kaydetme-verme, televizyon görüntü-ses kaydetme-verme cihazları, aksam-parça-aksesuarı, (4) Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler ve diğer kara taşıtları, bunların aksam, parça, aksesuarı, (5) Optik, fotoğraf, sinema, ölçü, kontrol, ayar, tıbbi, cerrahi alet ve cihazlar, bunların aksam, parça ve aksesuarı, (6) Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar, kıymetli metaller, inciler, taklit mücevherci eşyası, metal paralar

 

 

 

Okunma Sayısı: 1016
Fotoğraf Galerisi