Türkiye, azalan su kaynakları ve tarımsal sulamadaki verimsizlik nedeniyle su krizi riskiyle karşı karşıya. Tarımda kullanılan suyun toplam tüketim içindeki payının yüzde 70'i aştığına dikkat çeken Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Murat Kapıkıran, mevcut politikaların sürmesi halinde tarımsal üretimde ciddi düşüşler yaşanabileceğini belirterek su yönetiminde acil önlem alınması gerektiğini vurguladı.

“Türkiye su fakiri olma yolunda ilerliyor”

Elips Haber'de yer alan habere göre, Elips Haber'e değerlendirmelerde bulunan Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Murat Kapıkıran, Türkiye'nin su fakiri bir ülke olma yolunda ilerlediğini belirterek mevcut su kaynaklarının kullanımına ilişkin dikkat çekici veriler paylaştı. Türkiye'nin toplam kullanılabilir tatlı su miktarının 114 milyar metreküp olduğunu ifade eden Kapıkıran, 85 milyonluk nüfus dikkate alındığında kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının 1.341 metreküp seviyesinde bulunduğunu söyledi.

Uluslararası standartlara göre kişi başına yıllık 2 bin metreküpün altında su düşen ülkelerin su fakiri kategorisinde değerlendirildiğini belirten Kapıkıran, 1.500-1.000 metreküp aralığının su stresi, 1.000 metreküpün altının ise su krizi ve su yoksunluğu olarak tanımlandığını aktardı. WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) tarafından açıklanan verilere de değinen Kapıkıran, Türkiye'de kişi başına düşen yıllık su miktarının 2030 yılında 1.200 m³'e, 2050 yılında ise 1.069 m³'e gerilemesinin öngörülmekte olduğunu ifade etti.

“Suyun yüzde 70'inden fazlası tarımda kullanılıyor”

Türkiye'deki toplam kullanılabilir tatlı suyun yüzde 70 ila 79'unun tarımda tüketildiğini belirten Kapıkıran, bu oranın dönemlere ve yıllara göre değiştiğini söyledi. Geçtiğimiz dönemde tarımsal su kullanımının yüzde 73 olarak ifade edildiğini hatırlatan Kapıkıran, evsel kullanımın yaklaşık yüzde 11, sanayinin ise yüzde 17-19 arasında değişen bir paya sahip olduğunu kaydetti.

Avrupa Birliği'nin aldığı önlemler ve uyguladığı doğru su yönetimi politikalarıyla tarımda kullanılan su oranını yüzde 54 seviyelerine kadar düşürdüğünü belirten Kapıkıran, Türkiye'nin de benzer bir dönüşümü gerçekleştirmesi gerektiğini vurguladı.

Su yönetimi konusunda kapsamlı bir planlama yapılmaması halinde su miktarındaki yüzde 10'luk bir azalmanın bile tarımsal üretimde çok daha büyük kayıplara yol açabileceğine dikkat çeken Kapıkıran, şu değerlendirmede bulundu:

"İyi bir su yönetim planlaması ve bunun katı bir şekilde uygulanmasını sağlayamazsak, iyi bir program ve destekleme modeli oluşturamazsak, çiftçiyi eğitemez ve tarımda kapalı basınçlı sulama sistemlerine geçişi sağlayamazsak su miktarındaki yüzde 10'luk bir azalış bile tarımsal üretim miktarımızı çok yüksek oranda düşürebilir."

“Su yönetim planı uygulanmıyor, su yasası bekliyor”

Türkiye'nin su kaynaklarının korunması için hazırlanan planların hayata geçirilmesi gerektiğini belirten Kapıkıran, su yönetim planının uzun süredir gündemde olmasına rağmen yeterince uygulanmadığını söyledi. Uzun bir dönemdir Su yasasının Meclis'ten geçirileceği ifade edilerek konuyla ilgili beklentilerin canlı tutulduğunu hatırlatan Kapıkıran, suyun bir insan hakkı olduğunu; su kanunu taslağının sosyal adalet ilkelerine uymadığını ve suya erişimin ticari bir meta haline getirilme riskleri barındırdığını belirtti. Mevcut su yönetim planının titizlikle ve kararlı biçimde uygulanması gerektiğini vurguladı.

Su yönetiminde yalnızca kaynak miktarının değil, nüfus yoğunluğunun, tarımsal ihtiyaçların ve bölgesel farklılıkların da dikkate alınması gerektiğini belirten Kapıkıran, Marmara Bölgesi'ni örnek gösterdi. Türkiye nüfusunun yaklaşık yüzde 28-30'unun Marmara Bölgesi'nde yaşadığını ancak bölgenin ülkenin toplam su varlığının yalnızca yüzde 4'üne sahip olduğunu ifade eden Kapıkıran, İstanbul ve Tekirdağ'daki baraj doluluk oranlarının da kritik seviyelere gerilediğine dikkat çekti.

Bu nedenle su stresi projeksiyonlarının özellikle Marmara gibi nüfus yoğunluğu yüksek bölgeler açısından büyük önem taşıdığını belirten Kapıkıran, 2040 yılına kadar yüksek su stresi riski taşıyan ülkelerin değerlendirildiği uluslararası raporlarda Türkiye'nin 33 ülke arasında 27'nci sırada yer aldığını aktardı.

“Tarımda kapalı sulama sistemine geçiş şart”

Su tasarrufunun Türkiye'nin öncelikli gündemlerinden biri olması gerektiğini vurgulayan Kapıkıran, tarımda en önemli adımın kapalı ve basınçlı sulama sistemlerine geçilmesi olduğunu söyledi.

Evsel kullanımda yağmur suyu hasadı ve gri suyun yeniden değerlendirilmesinin önemine işaret eden Kapıkıran, evsel atık suların arıtılarak yeniden kullanıma kazandırılması gerektiğini ifade etti. Sanayide de su tüketimini azaltacak alternatif teknolojilerin devreye alınması gerektiğini belirten Kapıkıran, özellikle çok su tüketen sanayi yatırımlarının bölgesel su dengesi gözetilerek planlanmasının önemine dikkat çekti.

Elips Haber'de yer alan habere göre, Bir bölgede tarımsal üretim ve evsel ihtiyaçlar için kullanılan suyun büyük bölümünün sanayi yatırımlarına yönlendirilmesinin ciddi sorunlara yol açabileceğini kaydeden Kapıkıran, bunun hem tarımsal verimi düşürebileceğini hem de vatandaşların günlük su ihtiyacını karşılamasını zorlaştırabileceğini söyledi.

Su yönetiminin bilimsel ve akademik çalışmalar ışığında yürütülmesi gerektiğini belirten Kapıkıran, su kaynaklarının kullanımında tarım, sanayi ve evsel ihtiyaçlar arasında dengeli bir planlama yapılmasının zorunlu olduğunu dile getirdi.

Pamuk üretiminde düşüş alarmı: Çiftçi ayçiçeğine yöneliyor

Türkiye'de su kaynaklarının yetersizliği nedeniyle bazı tarımsal ürünlerin üretiminin giderek zorlaştığını belirten Kapıkıran, pamuk üretimindeki düşüşe dikkat çekti. Pamuğun yüksek miktarda su isteyen tarım ürünlerinden biri olduğunu ifade eden Kapıkıran, su kaynaklarındaki azalma nedeniyle üreticilerin farklı ürünlere yönelmeye başladığını söyledi.

Çiftçilerin pamuk yerine nispeten daha az su isteyen ayçiçeği gibi ürünleri tercih ettiğini belirten Kapıkıran, bu değişimin Türkiye'nin pamuk ihtiyacını olumsuz etkilediğini kaydetti.

Kapıkıran, geçtiğimiz yıl üretilen miktarın neredeyse yüzde 30 azalacağına yönelik öngörüler bulunduğunu, pamuk ekim alanlarında da yaklaşık yüzde 30'luk bir düşüş yaşandığını ifade etti.

Tarımsal üretimde ürün deseninin yeniden planlanması gerektiğini vurgulayan Kapıkıran, kuraklığa dayanıklı ve daha az su tüketen ürün gruplarına yönelmenin hem üreticinin zarar etmesini önleyeceğini hem de su kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlayacağını söyledi.

Ürünlerin yalnızca ekonomik getirisinin değil, yetiştirileceği bölgenin yağış rejiminin ve su potansiyelinin de dikkate alınması gerektiğini belirten Kapıkıran, uzun yıllardır gündemde olan bu planlamanın artık hayata geçirilmesi gerektiğini dile getirdi.

“Doğu Akdeniz'de kuraklık ve toprak kaybı riski büyüyor”

Doğu Akdeniz Havzası'nın yaklaşık 20 yıldır bilimsel otoriteler tarafından kuraklık riski taşıyan bölgeler arasında gösterildiğini hatırlatan Kapıkıran, iklim değişikliğinin etkilerinin giderek daha belirgin hale geldiğini söyledi.

Bölgede yangınlar, seller ve aşırı yağışlar gibi doğa olaylarının daha sık gözlemlendiğini belirten Kapıkıran, bu olayların önemli sonuçlarından birinin toprak kayıpları olduğunu ifade etti. Toprak kayıplarının tarımsal verimi ciddi şekilde düşürdüğüne dikkat çeken Kapıkıran, su rejimindeki değişimlerin özellikle suya bağlı olarak yetiştirilen ürünlerin rekoltesini olumsuz etkilediğini kaydetti.

Su miktarındaki değişimin yalnızca üretim miktarını değil, ürün kalitesini de etkilediğini belirten Kapıkıran, tarımda sulama ve su kullanımına ilişkin sorunların çok boyutlu bir şekilde ele alınması gerektiğini söyledi.

“Sulama birliklerinde merkezi yönetim yerel ihtiyaçları gözden kaçırıyor”

Türkiye'de su yönetiminin Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından yürütüldüğünü hatırlatan Kapıkıran, sulama birliklerinin yönetim yapısına ilişkin değerlendirmelerde de bulundu.

Sulama birliklerinin idari ve mali denetimlerinin DSİ tarafından gerçekleştirildiğini belirten Kapıkıran, 2018 yılında 7139 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme sonucunda sulama birliklerinin seçimle göreve gelen yönetim kurullarının kaldırıldığını söyledi. Söz konusu düzenlemeyle birlik başkanlarının DSİ'nin teklifi ve bakanın onayıyla atanır hale geldiğini hatırlatan Kapıkıran, bu değişikliğin yerel ihtiyaçların yönetim süreçlerine yansımasını zorlaştırdığını savundu.

Daha merkezi bir yönetim anlayışının yereldeki ayrıntıların gözden kaçırılmasına neden olabildiğini ifade eden Kapıkıran, su yönetim planlarının uygulanmasında yerel koşulların mutlaka dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Sulama birliklerinin şirketleşerek büyük yapılar halinde yönetilmesine yönelik önerilerin de geçmişte gündeme geldiğini hatırlatan Kapıkıran, suyun kamusal niteliğinin korunması gerektiğini vurguladı.

Su yönetiminin kamu eliyle yürütülmesinin önemine dikkat çeken Kapıkıran, aksi durumda küçük aile işletmelerinin korunmasından çok büyük tarım şirketlerinin su kullanımının öncelik kazanabileceğini ve bunun tarımsal üretimde ciddi eşitsizliklere yol açabileceğini ifade etti.

“Su krizi sofraya zam olarak yansıyacak”

Su kaynaklarının azalmasının tarımsal üretimde yaratacağı kayıpların doğrudan gıda fiyatlarını etkileyeceğini belirten Kapıkıran, arz ve talep dengesinin piyasa fiyatlarını belirleyen temel unsurlardan biri olduğunu söyledi.

Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu tarımsal ürünleri yeterli miktarda üretebilmesinin fiyat istikrarı açısından büyük önem taşıdığını ifade eden Kapıkıran, su politikalarının doğru uygulanmaması halinde rekoltelerin düşebileceğini ve ülkenin tarımsal ürünlerdeki yeterlilik oranlarının azalabileceğini kaydetti.

Üretimde yaşanacak düşüşün talep aynı kalırken arzı azaltacağını, bunun da fiyatları yukarı çekeceğini belirten Kapıkıran, şöyle konuştu:

"Su politikalarını doğru uygulayamazsak ve ürün rekoltelerimiz düşmeye, yeterlilik oranlarımız azalmaya başlarsa arz yetersizliği oluşacaktır. Talep aynı kalsa bile piyasada fiyatlar yükselecektir. Bu durum çeşitli kriz dönemlerinde de yaşanıyor. Ekonominin temel kuralı bu. İhtiyaç duyulan üretimi yeterince gerçekleştiremediğimizde bunun olumsuz etkileri tüketici fiyatlarına da yansıyacak ve karşımıza ciddi bir dengeli beslenme sorunu çıkacaktır."

Türkiye tarımının en önemli sorunlarından birinin sulama ve su yönetimi olduğunu vurgulayan Kapıkıran, gerekli önlemlerin gecikmeden alınmaması halinde su krizinin yalnızca üreticileri değil, doğrudan tüketicilerin sofrasını da etkileyeceği uyarısında bulundu.

Haber: Şevval DALGIÇ

Haber kaynağına ulaşmak için lütfen TIKLAYINIZ.